Alt Yüklenici: İdare Onayı, Sorumluluk ve İş Deneyimi

Büyük bir yapım işinde elektrik tesisatını, bir yemek hizmetinde ilaçlamayı veya bir yazılım projesinde sızma testini uzman bir firmaya yaptırmak gerekebilir. Kamu ihale mevzuatı bu ilişkiyi alt yüklenici kavramıyla düzenler. Alt yüklenici, idareyle değil yükleniciyle sözleşme yapar; ama kamu ihalesinde bu ilişki serbest değildir. İdarenin onayı, işin türüne göre sınırlar ve sorumluluk kuralları vardır. Bu rehber hem yüklenici hem de alt yüklenici olmak isteyen KOBİ'ler için kuralları özetler.

Kanuni dayanak: 4734 md. 15 ve 4735

4734 sayılı Kanunun 15. maddesi kısadır ama üç önemli kural koyar:

• İhale konusu işin özelliği nedeniyle ihtiyaç görülmesi halinde idare, ihale aşamasında isteklilerden alt yüklenicilere yaptırmayı düşündükleri işleri belirtmelerini isteyebilir.
• Sözleşme imzalanmadan önce alt yüklenicilerin listesinin idarenin onayına sunulması istenebilir.
• Alt yüklenicilerin yaptıkları işlerle ilgili sorumluluk yüklenicinin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.

4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu da sözleşmede yer alması zorunlu hususlar arasında "varsa alt yüklenicilere ilişkin bilgiler ve sorumlulukları"nı sayar (4735 md. 7/d). Yapım işlerinde yüklenici ve alt yükleniciler, yapının fen ve sanat kurallarına uygun yapılmaması, hileli malzeme kullanılması gibi nedenlerle doğan zarardan işe başlama tarihinden kesin kabule kadar, kesin kabul onay tarihinden itibaren de on beş yıl süreyle müteselsilen sorumludur (4735 md. 30).

Kamu İhale Genel Tebliği, idari şartnamede istenmesi halinde teklif kapsamında "alt yükleniciye yaptırılması düşünülen işlere ilişkin liste"nin sunulacağını belirtir (Genel Tebliğ md. 16.4.9). Yani alt yüklenici kullanıp kullanamayacağınızı ve listeyi ne zaman vereceğinizi önce idari şartnamenin "Alt yükleniciler" maddesinden öğrenirsiniz. Terimin kısa tanımı için alt yüklenici.

Kim alt yüklenici olamaz?

• 4734 md. 11'de sayılan ve ihalelere katılamayacak olanlar doğrudan veya dolaylı veya alt yüklenici olarak, kendileri veya başkaları adına hiçbir şekilde ihalelere katılamaz. Yasaklılar, ihaleyi yapan idarenin ilgili görevlileri ve yakınları bu kapsamdadır; ayrıntı için ihaleye katılamayacaklar.
• Yapım işlerinde, ihale konusu işin danışmanlık hizmetlerini yapan yükleniciler bu işin ihalesine katılamaz ve alt yüklenicisi olamaz (Yapım UY md. 53/2).
• Danışmanlık dahil hizmet alımlarında bilişim hizmetlerini yürütecek alt yüklenicilerin Kamu Bilişim Yetki Belgesine, sızma testi yapanların ayrıca Sızma Testi Yetki Belgesine sahip olması gerekir (Genel Tebliğ md. 89/A.5).

Yapım işlerinde hangi işler verilebilir?

Genel Tebliğ, Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 20. maddesine atıfla yapım işleri için somut bir sınır çizer (Genel Tebliğ md. 53.6). Yapım İşlerinde Benzer İş Grupları Listesindeki BII ve BIII grubu işlerde alt yükleniciye yaptırılacak işin, imalat grubu olarak ayrılabilir nitelikte olması gerekir:

Alt yükleniciye verilebilecek imalat grupları (örnek)	Verilemeyecek kısım
Sıhhi tesisat, kalorifer, doğalgaz, müşterek tesisat	İşin bütününün karakteristiğini yansıtan kısım bir bütün halinde
Elektrik tesisatı, asansör, mekanik tesisat	Örneğin toplu konutta bir bloğun temelden çatıya kaba ve ince işleriyle tek alt yükleniciye verilmesi
Beton/kalıp, demir işleri, kazı/dolgu
Sıva, boya gibi ince işler, peyzaj, nakliye

4734 md. 15 alt yükleniciyi işin belirli kısımları için öngörür. Genel Tebliğ de 3/g istisnasından yararlanan kuruluşlar için, yüklenicisi oldukları işin tamamının alt yüklenicilere yaptırılamayacağını açıkça belirtir (Genel Tebliğ md. 4.3.5.3).

Onay süreci ve EKAP

İdari şartname alt yüklenici çalıştırılmasına izin veriyorsa uygulamada akış şöyledir:

1. Teklif aşamasında, şartname istiyorsa alt yükleniciye verilecek işlerin listesini teklife ekleyin (Genel Tebliğ md. 16.4.9).
2. Sözleşmeden önce veya işin yürütülmesi sırasında alt yüklenicinin adını ve yapacağı işi idarenin onayına sunun (4734 md. 15).
3. Onaydan sonra alt yükleniciyle, işin bir bölümünü baştan sona yapmasını öngören bedelli bir sözleşme imzalayın; iş deneyim belgesi için bu şarttır (Yapım UY md. 47/3; Hizmet UY md. 45).
4. Alt yüklenici onay başvurusu ve alt yüklenici sözleşmesinin yüklenmesi EKAP Yönetmeliğinde EKAP üzerinden yapılacak sözleşme işlemleri arasında sayılır (EKAP Yönetmeliği md. 14/1-ç). Ancak 14. madde, Kurumun teknik altyapı tamamlanınca duyuracağı tarihe kadar uygulanmaz (geçici md. 2); onay yolunu idareyle teyit edin.

Alt yükleniciye verilen iş, sözleşmenin devri anlamına gelmez. Devir, ancak zorunlu hallerde ihale yetkilisinin yazılı izniyle yapılabilir, devir alanda ilk ihaledeki şartlar aranır ve izinsiz devir fesih ve yaptırım sebebidir (4735 md. 16).

Alt yüklenicinin iş deneyimi

Alt yüklenici olarak çalışmak, gelecekte kendi adınıza ihaleye girmek için deneyim kazandırabilir; ama yalnız usulüne uygun çalışıldıysa:

• Yapım: İş deneyim belgesi düzenlemeye yetkili kuruma doğrudan tek sözleşmeyle taahhüt edilmiş işin bir bölümünü yapan alt yükleniciye, sözleşmesinin tamamını bitirmesi ve kısmi kabul veya asıl işin geçici kabulü yapılması şartıyla alt yüklenici iş bitirme belgesi verilir. Birden fazla alt yüklenicinin belge tutarları toplamı sözleşme bedelini aşamaz (Yapım UY md. 47/3). Belge için alt yüklenicinin idarenin onayıyla işte görev almış olması gerekir (Genel Tebliğ md. 41).
• Hizmet: İhale dokümanında alt yüklenici çalıştırılabileceği öngörülen işlerde, belge düzenlemeye yetkili kurumun onayıyla çalışan alt yükleniciye kendi sözleşme bedeli esas alınarak belge düzenlenir; onaysız çalıştırılanlar için belge düzenlenemez (Hizmet UY md. 45; Genel Tebliğ md. 72.5 ve 87).
• Mal: Alt yüklenicilere iş bitirme belgesi düzenlenemez (Mal UY md. 45/4).

Alt yüklenici belgelerinin değerlendirilmesinde, kısmi kabul yapıldıysa onun, yapılmadıysa asıl işin kabul tarihinin ilk ilan tarihinden geriye doğru son on beş yıl içinde olması aranır (Genel Tebliğ md. 41, md. 87). Belge tutarları alt yüklenici sözleşmesinin tarihi esas alınarak güncellenir (Yapım UY md. 49). Ayrıntı için iş deneyim belgesi.

Yüklenici için risk kontrolü

• Alt yüklenicinin yasaklı olmadığını ve md. 11 kapsamına girmediğini teyit edin.
• Alt yüklenici sözleşmesine, idareye karşı üstlendiğiniz teknik şartname, süre ve kalite yükümlülüklerini aynen yansıtın; sorumluluk sizde kalır.
• İş ortaklığı ile alt yüklenicilik arasında seçim yapıyorsanız farkı tartın: ortaklıkta yeterlik paylaşılır, alt yüklenicilikte paylaşılmaz. Bkz. iş ortaklığı ve konsorsiyum.
• Kesin teminat ve cezalar size uygulanır; kesin teminat tutarını sözleşme bütçenize katın.

Teklif Atlası resmî bir kaynak değildir; bağlayıcı olan EKAP'taki ihale dokümanı ve ilgili mevzuattır. Doküman EKAP hesabına giriş yapılarak indirilir, teklif e-imzayla verilir.