İhaleye Kimler Katılamaz? 4734 md. 11 ve md. 10

Kamu ihaleleri rekabete açık olmakla birlikte herkese açık değildir. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu iki ayrı mekanizma kurar: md. 11 bazı kişilerin ihaleye hiç katılamayacağını söyler; md. 10'un dördüncü fıkrası ise belirli durumlardaki isteklilerin teklif verse bile ihale dışı bırakılacağını düzenler. Bu kuralları bilmek hem kendi teklifinizin geçersiz sayılmasını önler hem de ortak girişim veya alt yüklenici seçerken risk almamanızı sağlar.

Md. 11: İhaleye katılamayacak olanlar

Kanuna göre aşağıdakiler doğrudan, dolaylı ya da alt yüklenici olarak, kendi adlarına veya başkası adına hiçbir şekilde ihaleye katılamaz:

Bent	Kim?	Kapsam
a	İdarelerce veya mahkeme kararıyla kamu ihalelerinden geçici ya da sürekli yasaklananlar; terör suçları, örgütlü suçlar veya kamu görevlisine rüşvetten hükümlü olanlar	Bütün ihaleler
b	Hileli iflas ettiğine karar verilenler	Bütün ihaleler
c	İhaleyi yapan idarenin ihale yetkilisi kişileri ve bu yetkiye sahip kurullardaki görevliler	O idarenin ihaleleri
d	İhale konusu işle ilgili ihale işlemlerini hazırlamak, yürütmek, sonuçlandırmak ve onaylamakla görevli olanlar	O idarenin ihaleleri
e	(c) ve (d) bentlerindekilerin eşleri, üçüncü dereceye kadar kan ve ikinci dereceye kadar kayın hısımları, evlatlıkları ve evlat edinenleri	O idarenin ihaleleri
f	(c), (d) ve (e) bentlerindekilerin ortakları ve şirketleri	O idarenin ihaleleri

(f) bendinin bir istisnası vardır: bu kişilerin yönetim kurulunda görev almadığı ve sermayesinin yüzde 10'undan fazlasına sahip olmadığı anonim şirketler yasak kapsamında değildir. Maddeye sonradan eklenen (g) bendi Anayasa Mahkemesi'nin 14 Kasım 2019 tarihli kararıyla iptal edilmiştir; bugün uygulanan bentler (a)–(f)'dir.

Madde iki yasak daha getirir:

• Danışmanlık çatışması: İhale konusu işin danışmanlık hizmetini yapan yüklenici o işin ihalesine, işin yüklenicisi de o işin danışmanlık ihalesine katılamaz. Yasak, bunların ortaklık ve yönetim ilişkisi olan şirketlerini ve sermayesinin yarısından fazlasına sahip oldukları şirketleri de kapsar.
• İdareyle bağlantılı kuruluşlar: İhaleyi yapan idarenin bünyesindeki veya idareyle ilgili kurulmuş vakıf, dernek, birlik, sandık gibi kuruluşlar ve bunların ortak olduğu şirketler o idarenin ihalelerine katılamaz.

Bu yasaklara rağmen ihaleye katılan isteklinin geçici teminatı gelir kaydedilir ve istekli ihale dışı bırakılır. Durum değerlendirmede fark edilmemiş ve ihale bu istekli üzerinde kalmışsa teminat gelir kaydedilerek ihale iptal edilir (md. 11, son fıkra).

Md. 10: İhale dışı bırakılma hâlleri

Md. 11 kimin katılamayacağını söylerken md. 10'un dördüncü fıkrası teklif veren isteklinin hangi durumlarda ihale dışı kalacağını sayar:

1. İflas eden, tasfiye hâlinde olan, işleri mahkemece yürütülen, konkordato ilan eden, işlerini askıya alan veya kendi ülkesinde benzer durumda olanlar (a).
2. İflası ilan edilen, zorunlu tasfiye kararı verilen, alacaklılara karşı borçları nedeniyle mahkeme idaresinde bulunanlar (b).
3. Türkiye'nin veya kendi ülkesinin mevzuatına göre kesinleşmiş sosyal güvenlik prim borcu olanlar (c).
4. Kesinleşmiş vergi borcu olanlar (d).
5. İhale tarihinden önceki beş yıl içinde mesleki faaliyetleri nedeniyle yargı kararıyla hüküm giyenler (e).
6. Son beş yıl içinde ihaleyi yapan idareye yaptığı işlerde iş veya meslek ahlakına aykırı faaliyette bulunduğu bu idare tarafından ispat edilenler (f).
7. İhale tarihi itibarıyla kayıtlı olduğu meslek odası tarafından faaliyetten men edilenler (g).
8. İstenen bilgi ve belgeleri vermeyen, yanıltıcı bilgi veya sahte belge verdiği tespit edilenler (h).
9. Md. 11'e göre katılamayacağı hâlde ihaleye katılanlar (i).
10. Md. 17'deki yasak fiil veya davranışlarda bulunduğu tespit edilenler (j).

Sosyal güvenlik ve vergi borcu bakımından hangi borçların kapsama gireceğini ve tutarını Kamu İhale Kurumu belirler; bunun için SGK ve Gelir İdaresi Başkanlığı'nın uygun görüşü alınır (md. 10, beşinci fıkra). Bu durumların bir kısmı için teklif aşamasında taahhütname kabul edilir; gerçeğe aykırı taahhütname veren veya ihale üzerinde kaldıktan sonra taahhüdünü sözleşme öncesinde belgeleyemeyen istekli ihale dışı bırakılır ve geçici teminatı gelir kaydedilir (md. 10, son fıkra).

Md. 17: Yasak fiil ve davranışlar

Md. 17, ihalelerde yasak olan fiilleri sayar ve bunlar hem ihale dışı bırakılmanın hem de yasaklama kararının sebebidir:

• Hile, vaat, tehdit, nüfuz kullanma, çıkar sağlama, anlaşma, irtikap, rüşvet veya başka yollarla ihaleye fesat karıştırmak ya da buna teşebbüs etmek,
• İstekliyi tereddüde düşürmek, katılımı engellemek, anlaşma teklif etmek veya teşvik etmek, rekabeti ya da ihale kararını etkileyecek davranışlarda bulunmak,
• Sahte belge veya sahte teminat düzenlemek, kullanmak ya da buna teşebbüs etmek,
• Alternatif teklif hâlleri dışında bir isteklinin doğrudan veya dolaylı olarak birden fazla teklif vermesi,
• Md. 11'e göre katılamayacağı hâlde ihaleye katılmak.

Birden fazla teklif yasağı, aynı gruba bağlı şirketlerin aynı ihaleye ayrı ayrı teklif vermesi hâlinde gündeme gelebilir; iş ortaklığı ve konsorsiyum kurarken ortaklarınızın aynı ihaleye ayrıca teklif vermediğinden emin olun.

Yasaklama kararları ve süreleri

Md. 58'e göre md. 17'deki fiilleri işleyenler hakkında bir yıldan az olmamak üzere iki yıla kadar; ihale üzerinde kaldığı hâlde mücbir sebep olmaksızın usulüne göre sözleşme imzalamayanlar hakkında ise altı aydan az olmamak üzere bir yıla kadar yasaklama kararı verilir. Yasak, Kanunun 2. ve 3. maddeleriyle istisna edilenler dahil bütün kamu kurum ve kuruluşlarının ihalelerini kapsar.

Konu	Kural	Dayanak
Yasaklama süresi, yasak fiiller	1–2 yıl	md. 58
Yasaklama süresi, sözleşme imzalamama	6 ay–1 yıl	md. 58
Kararı veren	İhaleyi yapan veya ilgili/bağlı bulunulan bakanlık; bakanlığa bağlı olmayan idarelerde ihale yetkilisi; il özel idarelerinde İçişleri, belediyelerde Çevre ve Şehircilik Bakanlığı	md. 58
Karar süresi	Fiilin tespitinden itibaren en geç 45 gün	md. 58
Yürürlük	En geç 15 gün içinde Resmî Gazete'ye gönderilir, yayım tarihinde yürürlüğe girer	md. 58
Şirket ortaklarına etkisi	Şahıs şirketinde tüm ortaklar, sermaye şirketinde yarıdan fazla paya sahip ortaklar da yasaklanır	md. 58

Yasaklama kararı yürürlüğe girene kadar, fiili tespit eden idare bu kişiyi kendi sonraki ihalelerine de almaz.

Yasaklılık nasıl teyit edilir?

Kamu İhale Kurumu yasaklama kararlarını izler ve yasaklılara ilişkin sicil tutar (md. 58). İdareler ihale kararını onaylamadan önce ihale üzerinde kalan istekli ile ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif sahibinin yasaklı olup olmadığını teyit edip belgeyi karara eklemek zorundadır; ikisi de yasaklı çıkarsa ihale iptal edilir (md. 40). Sözleşmenin imzalanacağı tarihte de aynı teyit yeniden yapılır (md. 42).

Kurumun internet sayfasından erişilen EKAP'ta resmî bir yasak sorgulama ekranı bulunur. Ortaklık kurmadan veya alt yüklenici seçmeden önce bu resmî sorguyu kullanın. Teklif Atlası yasaklı kişi veya firma listesi yayımlamaz; güncel ve bağlayıcı bilgi yalnızca EKAP'taki sorgudan ve Resmî Gazete'deki yasaklama kararlarından alınabilir.

Teklif öncesi kontrol listesi

• Firmanızın, ortaklarınızın ve yöneticilerinizin ihaleyi yapan idareyle md. 11/c–f kapsamında bir bağı var mı?
• Aynı işin danışmanlık hizmetini siz veya bağlı bir şirketiniz yaptı mı?
• Kesinleşmiş vergi ve SGK prim borcunuz var mı?
• Grup şirketlerinizden biri aynı ihaleye ayrıca teklif veriyor mu?
• Ortaklarınız EKAP yasak sorgusunda temiz mi?

İhale ilanındaki katılım şartlarını nasıl okuyacağınızı ihale ilanı nasıl okunur rehberinde, şikâyet yollarını itirazen şikâyet rehberinde bulabilirsiniz.