İş Ortaklığı ve Konsorsiyum: Pilot Ortak, Yeterlik

Tek başına yeterlik şartlarını karşılayamayan KOBİ'ler ve müteahhitler için ortak girişim, büyük ihalelere girmenin yasal yoludur. 4734 sayılı Kanun ortak girişimi, ihaleye katılmak üzere birden fazla gerçek veya tüzel kişinin aralarında yaptıkları anlaşmayla oluşturulan iş ortaklığı veya konsorsiyum olarak tanımlar (md. 4) ve iki türün kurallarını 14. maddede belirler. Ayrıntılar ise her tür için ayrı uygulama yönetmeliklerindedir. Bu rehber, ortaklık kurmadan önce bilmeniz gerekenleri tablo ve örneklerle özetler.

İki model: birlikte mi, kısım kısım mı?

Kanunun 14. maddesine göre:

• İş ortaklığı üyeleri, hak ve sorumluluklarıyla işin tümünü birlikte yapmak üzere ortaklık yapar. İş ortaklığı her türlü ihaleye teklif verebilir.
• Konsorsiyum üyeleri, hak ve sorumluluklarını ayırarak işin kendi uzmanlık alanlarıyla ilgili kısımlarını yapmak üzere ortaklık yapar. İşin farklı uzmanlıklar gerektirmesi durumunda konsorsiyumun teklif verip veremeyeceğini idare dokümanda belirtir; idare ayrıca uzmanlık gerektiren kısımları ön yeterlik veya idari şartnamede gösterir (Yapım UY md. 33/1).
• İhale aşamasında ortaklardan bir anlaşma (beyanname) istenir; iş ortaklığında pilot ortak, konsorsiyumda koordinatör ortak belirtilir.
• İhale ortak girişim üzerinde kalırsa sözleşme imzalanmadan önce noter tasdikli iş ortaklığı veya konsorsiyum sözleşmesi verilir.
• İş ortaklığı sözleşmesinde ortakların müştereken ve müteselsilen sorumlu olduğu; konsorsiyum sözleşmesinde ise her ortağın işin hangi kısmını taahhüt ettiği ve koordinatör ortak aracılığıyla koordinasyonu sağlayacakları yazılır.

Pratik sonuç: iş ortaklığında idare, işin tamamı için herhangi bir ortağa başvurabilir; konsorsiyumda sorumluluk kısım bazında ayrışır. Terimlerin kısa tanımı için iş ortaklığı ve konsorsiyum.

Pilot ortak ve hisse oranları

Uygulama yönetmelikleri pilot ortağın seçimini serbest bırakmaz. İş ortaklığında en çok hisseye sahip ortak pilot ortak olarak gösterilmek zorundadır; bütün ortakların hissesi eşitse veya en yüksek hisseye sahip birden fazla ortak varsa bunlardan biri pilot ortak olur. Hisse oranları İş Ortaklığı Beyannamesinde gösterilir (Yapım UY md. 32/3-4; Mal UY md. 30; Hizmet UY md. 32). 4734 md. 21/b ve c'ye göre yapılan pazarlık ihalelerinde, davet edilmiş olan kişinin pilot ortak (konsorsiyumda koordinatör ortak) olması zorunludur (Yapım UY md. 32/3, 33/2).

Noter onaylı ortaklık sözleşmesindeki oranlar kural olarak işin sonuna kadar değiştirilemez. 2024 değişikliğiyle bir istisna eklendi: ilk ihaledeki şartların sağlanması, pilot ortağın değişmemesi ve fiyat dışı unsur puanlaması yapılan ihalelerde ortaklığın puanının azalmaması koşullarının birlikte bulunması halinde oranlar idare onayıyla değiştirilebilir (Yapım UY md. 32/6).

Yeterlik nasıl paylaşılır?

En kritik konu iş deneyimidir ve oranlar ihale türüne göre değişir:

Ölçüt	Yapım işi	Mal alımı	Hizmet alımı
Pilot ortağın iş deneyimi	Asgari tutarın en az yüzde 80'i	En az yüzde 20'si ve diğer ortakların her birinden fazla	En az yüzde 70'i
Diğer ortaklar	Her biri en az yüzde 20	Kalanı biri, birkaçı veya tamamı karşılayabilir	Her biri en az yüzde 10, toplamı en az yüzde 30
Dayanak	Yapım UY md. 39/6	Mal UY md. 37/4	Hizmet UY md. 39
Konsorsiyumda	Her ortak kendi kısmı için	Kısım bazında	Her ortak kendi kısmı için

Tablodaki oranların istisnaları vardır. Üç yönetmelikte de, ortaklık oranları ve yapısı aynı olan daha önceki bir iş ortaklığının işinden alınmış iş deneyim belgesi sunulursa oran şartları aranmaz. Yapımda pilot ortak asgari tutarın tamamını tek başına sağlarsa diğer ortaklar, asgari tutarın yüzde 40'ından az olmamak üzere benzer işe ait olmayan bir yapım işi belgesi sunabilir (Yapım UY md. 39/7). Mal alımında pilot ortağın belgesi kriteri tek başına sağlıyorsa diğer ortakların belge sunması gerekmez (Mal UY md. 37/4).

Diğer kriterlerde kurallar şöyledir:

• İş hacmi: Her ortak, iş ortaklığındaki hissesi oranında sağlar (Yapım UY md. 36/11; Mal UY md. 34/11; Hizmet UY md. 36/12).
• Teknik personel (yapım): İş ortaklığında ortaklık oranına bakılmaksızın pilot ve/veya diğer ortaklar karşılayabilir; konsorsiyumda uzmanlık kısmına teklif veren ortak karşılar (Yapım UY md. 40).
• Kalite ve standart belgeleri: Yapımda ve hizmette ortaklardan en az birinin sunması yeterlidir (Yapım UY md. 42/3; Hizmet UY md. 42/5).
• Yerli istekli avantajı: Ortak girişimin yerli istekli sayılması için ortakların her birinin yerli istekli olması gerekir (Mal UY md. 5/3); bkz. yerli istekli fiyat avantajı.

Belgelerin hangi kısmının nasıl sayılacağını iş deneyim belgesi rehberinde ayrıca anlattık.

Teklif, teminat ve imza

Ortak girişim teklifinde dikkat edilecek usul kuralları:

1. Dokümanı ortaklardan birinin EKAP hesabıyla indirmesi yeterlidir (EKAP Yönetmeliği md. 9/3).
2. İhaleye katılım belgesi her ortak tarafından ayrı ayrı hazırlanır; teklif ortakların tamamı tarafından imzalanır (EKAP Yönetmeliği md. 10/4; Yapım UY md. 54/3).
3. Konsorsiyumda ortaklar, uzmanlık kısımları için teklif ettikleri bedelleri ayrı ayrı yazar; bunların toplamı konsorsiyumun toplam teklifidir (Yapım UY md. 54/4).
4. Yapım ihalelerinde toplam teminat, ortaklık oranına bakılmaksızın ortaklardan biri veya birkaçı tarafından karşılanabilir. Ancak Kanun kapsamındaki idarelere taahhüt edilenler dışında yurt dışında gerçekleştirilen bir işin belgesini kullanan ortak, hissesi oranında (konsorsiyumda kendi kısmının payı oranında) geçici ve kesin teminat vermek zorundadır (Yapım UY md. 56/7).
5. Sözleşmeyi ortak girişimin bütün ortakları imzalar (4734 md. 46).

Teminat tutarlarını geçici teminat rehberinden ve hesaplama aracından kontrol edin; EKAP'ta paketi hazırlama sırası için e-teklif adım adım.

Sözleşme sürecinde ortaklardan biri ayrılırsa

4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununa göre ortaklardan birinin ölümü, iflası, ağır hastalığı, tutukluluğu, özgürlüğü kısıtlayıcı bir cezaya mahkûmiyeti veya dağılması sözleşmenin devamına engel olmaz (4735 md. 18). Ancak bu durum pilot veya koordinatör ortakta yaşanırsa sözleşme feshedilir (ölüm halinde yapılan işler tasfiye edilip kesin teminat iade edilir); durumun oluşunu izleyen otuz gün içinde diğer ortakların teklifi ve idarenin uygun görmesiyle, pilot ortağın sorumluluklarını teminat dahil üstlenmek kaydıyla sözleşme yenilenebilir. Diğer ortaklardan biri için aynı durum oluşursa kalan ortaklar o ortağın sorumluluklarını da üstlenerek işe devam eder.

İş bittikten sonra iş ortaklığının gerçekleştirdiği işler için her ortağın hissesini gösteren ayrı iş bitirme belgesi düzenlenir; konsorsiyumda her ortağa kendi kısmını gösteren belge verilir (Yapım UY md. 47/5). Bu belgeler sonraki ihalelerde hisse oranı esas alınarak değerlendirilir (Yapım UY md. 48/3). Ortağınızla kuracağınız oran, yalnız bu ihaleyi değil gelecekteki iş deneyiminizi de belirler.

Teklif Atlası resmî bir kaynak değildir; bağlayıcı olan EKAP'taki ihale dokümanı ve ilgili mevzuattır. Doküman EKAP hesabına giriş yapılarak indirilir, teklif e-imzayla verilir.