Geçici teminat nedir? %3 kuralı, örnek hesap ve iade

Geçici teminat, teklif verdiğiniz ihalede taahhüdünüzün ciddiyetini gösteren güvencedir: teklif aşamasında verilir, ihale sonuçlanıp sözleşme imzalanınca iade edilir ve belirli kusurlu davranışlarda idare tarafından gelir kaydedilir. Kuralları 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun 33, 34 ve 35. maddelerinde, uygulama ayrıntıları ise uygulama yönetmeliklerinin "Teminatlar" maddelerinde (ör. Mal Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği md. 54) ve Kamu İhale Genel Tebliği'nin 18. maddesinde yer alır. İlanlarda da "teklif edilen bedelin %3'ünden az olmamak üzere istekli tarafından belirlenecek tutarda geçici teminat" ibaresinin bulunması zorunludur (md. 24/l).

%3 kuralı: nasıl hesaplanır?

Kanuna göre ihalelerde, teklif edilen bedelin %3'ünden az olmamak üzere, istekli tarafından belirlenecek tutarda geçici teminat alınır (4734 sayılı Kanun md. 33). Bu tanımdan üç pratik sonuç çıkar:

1. Hesap sizin teklifinize göre yapılır, yaklaşık maliyete göre değil. Yaklaşık maliyet zaten teklif açılana kadar açıklanmaz (md. 9).
2. %3 bir tabandır; daha yüksek tutar verebilirsiniz, daha düşük veremezsiniz.
3. Tutarı siz belirlersiniz; EKAP'ta e-teklif gönderilirken geçici teminat tutarı yeterli değilse teklif gönderilemez (Kamu Alımlarının Elektronik Ortamda Yapılmasına İlişkin Uygulama Yönetmeliği md. 10/6).

Danışmanlık hizmeti ihalelerinde, ihale dokümanında belirtilmesi şartıyla geçici teminat alınması zorunlu değildir (md. 33). Kısmi teklif verilebilen ihalelerde istekli, teklif ettiği kalemlerin veya kısımların toplam bedeli üzerinden geçici teminat sunar; bir kısımda gelir kaydı gerekirse tutar o kısmın teklif fiyatına göre belirlenir (Kamu İhale Genel Tebliği md. 16.4.2).

Örnek hesap tablosu

Aşağıdaki rakamlar yalnızca örnektir, gerçek bir ihaleye ait değildir. Kendi teklifiniz için geçici teminat hesaplama aracını kullanabilirsiniz.

Örnek durum	Teklif edilen bedel	Asgari geçici teminat (%3)
Örnek 1: tek kalemli mal alımı	1.000.000 TL	30.000 TL
Örnek 2: hizmet alımı	2.475.300 TL	74.259 TL
Örnek 3: kısmi teklif, iki kısma teklif (400.000 TL + 250.000 TL)	650.000 TL (toplam)	19.500 TL
Örnek 4: aynı ihalede yalnız ikinci kısma teklif	250.000 TL	7.500 TL

Örnek 3'te teklif verdiğiniz iki kısmın toplamı esas alınır. Ortak girişim olarak teklif verildiğinde toplam teminat, ortaklık oranına bakılmaksızın ortaklardan biri veya birkaçı tarafından karşılanabilir. Ancak bir ortak, Kanun kapsamındaki idarelere yapılanlar dışında yurt dışında gerçekleştirilmiş bir işten elde ettiği iş deneyimini kullanıyorsa, en az kendi hissesi oranında teminatı kendisi vermek zorundadır (4734 md. 10; Mal UY md. 54/7; Genel Tebliğ md. 18.7). Genel Tebliğ'in kendi örneğinde %30 hisseli ortağın 100 TL'lik teminatın asgari 30 TL'sini karşılaması gerektiği belirtilir. Ortak girişim türleri için iş ortaklığı ve konsorsiyum maddelerine bakabilirsiniz.

Teminat olarak kabul edilen değerler (md. 34)

Değer	Not
Tedavüldeki Türk parası	İhale komisyonu teslim alamaz; muhasebe birimine yatırılması zorunludur
Teminat mektupları	Bankaların mektupları ile Türkiye'de yerleşik sigorta şirketlerinin kefalet sigortası kapsamında düzenlediği kefalet senetleri (md. 4 tanımı)
Devlet İç Borçlanma Senetleri ve bunların yerine düzenlenen belgeler	Faiz dahil ihraç edilenler anaparaya karşılık gelen satış değeri üzerinden kabul edilir

Türkiye'de faaliyetine izin verilen yabancı bankaların mektupları ile yurt dışındaki bankaların kontrgarantisi üzerine Türkiye'deki bankaların düzenlediği mektuplar da kabul edilir. Teminatlar, kabul edilen diğer değerlerle değiştirilebilir; idarece alınan teminatlar haczedilemez ve üzerine ihtiyati tedbir konulamaz (md. 34).

Teminat mektuplarına ilişkin işlemler, merkezi takas kuruluşu dahil yetkili kuruluşlar aracılığıyla yürütülür (EKAP Yönetmeliği md. 6/4). Bu yolla alınmayan mektupların kapsam ve şeklinin e-forma uygun olması zorunludur; e-forma uygun düzenlenmeyen mektup geçerli kabul edilmez. Yetkili kuruluş üzerinden alınan geçici teminatta mektubun ayırt edici numarasını belirtmeniz yeterlidir (Mal UY md. 54/4). İdare gerekirse mektubu banka veya sigorta şirketinden teyit edebilir (Mal UY md. 54/9).

Mektup süresi ve iade

Geçici teminat mektubunda süre belirtilir ve bu süre, teklif geçerlilik süresinden en az otuz gün fazla olmalıdır; teklif geçerlilik süresi uzatılırsa mektup süresi de aynı süreyle uzatılır (md. 35). Genel Tebliğ'e göre idare, teklif geçerlilik süresinin bitimine 30 gün ekleyerek bulduğu tarihi idari şartnameye yazar; bu tarihten önce olmayan, daha uzun süreli ve süresiz mektuplar geçerli kabul edilir (md. 18.2). Teklif geçerlilik süresi maddesi bu sürenin nasıl belirlendiğini açıklar.

İade sırası şöyledir (md. 34 ve md. 44):

• İhale üzerinde kalan ve ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif sahibi dışındaki isteklilerin teminatları hemen iade edilir.
• Bu iki isteklinin teminat mektupları ihaleden sonra muhasebe birimine teslim edilir.
• İkinci teklif sahibinin teminatı, ihale üzerinde kalanla sözleşme imzalandıktan hemen sonra iade edilir.
• İhale üzerinde kalanın geçici teminatı, sözleşmeyi imzalamasından hemen sonra iade edilir; bu aşamada kesin teminat verilmiş olur.

Gelir kaydı halleri ve sık hatalar

Geçici teminat şu durumlarda gelir kaydedilir:

• İhale üzerinde kalanın kesin teminatı verip sözleşmeyi imzalamaması (md. 44); bu durumda ikinci teklif sahibi davet edilebilir, o da imzalamazsa onun teminatı da gelir kaydedilir ve ihale iptal edilir.
• İstenen bilgi eksikliğini idarenin verdiği sürede tamamlamamak (md. 37).
• Gerçeğe aykırı taahhütname sunmak veya taahhüt edilen durumu sözleşmeden önce belgelememek (md. 10).
• md. 11'e göre ihaleye katılamayacağı halde katılmak (md. 11).
• EKAP'ta fiziki istenen belgeyi süresinde sunmamak veya yüklediğinden farklı belge sunmak (EKAP Yönetmeliği md. 12/9).

Sık yapılan hatalar:

• Yaklaşık maliyeti tahmin edip %3'ünü yatırmak: Teklifiniz tahmininizden yüksekse teminat eksik kalır. Her zaman kendi teklif bedelinizi esas alın.
• Mektup süresini teklif geçerlilik süresine eşit tutmak: En az 30 gün fazlası gerekir.
• Kısmi teklifte yalnız bir kısmın teminatını vermek: Teklif verilen bütün kısımların toplamı esas alınır.
• E-forma uymayan mektup: Metni değiştirilmiş veya eksik mektup geçersizdir.
• Teminatı nakit olarak komisyona teslim etmeye çalışmak: Mektup dışındaki teminatlar muhasebe birimine yatırılır (md. 34).

İlk oturumda geçici teminatı usulüne uygun olmayan isteklilerin teklifleri değerlendirme dışı bırakılır (md. 37). Usulün tamamı için açık ihale usulü rehberine, kavramın kısa tanımı için sözlükteki geçici teminat maddesine bakabilirsiniz. Teklif Atlası resmî bir kaynak değildir; her ihalenin teminat şartlarını EKAP'tan indirdiğiniz idari şartnameden teyit edin.