Fiyat Farkı: 4735 md. 8, Esaslar ve Yapımda Formül

Kamu sözleşmeleri teklif edilen fiyatla imzalanır, ama işçilik, akaryakıt, demir veya çimento fiyatları sözleşme süresince değişir. Fiyat farkı, bu değişimin önceden belirlenmiş endeksler üzerinden sözleşme bedeline yansıtılmasıdır. Ödenip ödenmeyeceği, yükleniciye değil ihale dokümanına bağlıdır. Bu yüzden teklif fiyatınızı hazırlamadan önce idari şartname ve sözleşme tasarısındaki fiyat farkı hükmünü okumanız gerekir. Bu rehber dayanakları, yapım formülünü ve teklif hazırlarken dikkat edilecek noktaları anlatır.

Hukuki dayanak: 4735 sayılı Kanun md. 8

4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununun 8. maddesine göre sözleşme türlerine göre fiyat farkı verilebilmesine ilişkin esas ve usulleri tespite, Kamu İhale Kurumunun teklifi üzerine Cumhurbaşkanı yetkilidir. Aynı maddenin ikinci fıkrası, sözleşmelerdeki fiyat farkı esas ve usullerinde sözleşme imzalandıktan sonra değişiklik yapılamayacağını hükme bağlar. Kanun ayrıca sözleşmede yer alması zorunlu hususlar arasında "sözleşme konusu işler için ödenecekse fiyat farkının ne şekilde ödeneceği"ni sayar (md. 7/g).

Bu yetkiyle çıkarılan üç ayrı esas, 31/8/2013 tarihli ve 28751 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmıştır:

Karar sayısı	Esasların adı	Kapsam
2013/5215	4734 Sayılı Kamu İhale Kanununa Göre İhale Edilen Hizmet Alımlarında Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esaslar	Hizmet alımları
2013/5216	4734 Sayılı Kamu İhale Kanununa Göre İhale Edilen Mal Alımlarında Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esaslar	Mal alımları
2013/5217	4734 Sayılı Kamu İhale Kanununa Göre İhale Edilen Yapım İşlerinde Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esaslar	Yapım işleri

Yapım esasları hâlâ uygulamadadır: Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği, 2025 değişikliğiyle yaklaşık maliyetin güncellenmesinde fiyat farkı öngörülen işler için 2013/5217 sayılı Kararla yürürlüğe konulan esaslara göre hesaplanan Pn katsayısının kullanılacağını hükme bağlamıştır (Yapım UY md. 11/3). Esaslarda sonradan değişiklik yapılmış olabileceğinden, hesap yaparken güncel metni ve özellikle ihale dokümanınızdaki düzenlemeyi esas alın.

Yapım işlerinde formül

2013/5217 sayılı Kararın ekindeki esasların Resmî Gazete'de yayımlanan metnine göre Türk parası cinsinden sözleşmeye bağlanan yapım işlerinde fiyat farkı şu formülle hesaplanır (Esaslar md. 5):

F = An x B x (Pn - 1)

• F: Fiyat farkı (TL).
• An: n'inci hakedişte; birim fiyatlı işlerde uygulama ayında gerçekleşen iş kalemleri ve ihzarat miktarlarının sözleşme birim fiyatlarıyla çarpımı, anahtar teslimi götürü bedel işlerde uygulama ayında gerçekleşen ilerleme yüzdesiyle sözleşme bedelinin çarpımı.
• B: 0,90 sabit katsayısı.
• Pn: Fiyat farkı katsayısı; işçilik (a), metalik olmayan mineral ürünler (b1), demir ve çelik (b2), katı ve sıvı yakıtlar (b3), ağaç ve mantar ürünleri (b4), diğer malzemeler (b5) ile makine ve ekipman amortismanı (c) ağırlıklarının, her biri için güncel endeksin temel endekse oranıyla çarpılıp toplanmasıyla bulunur.

Formülün işleyişini belirleyen kurallar da aynı metindedir:

1. a, b1, b2, b3, b4, b5 ve c katsayılarını idare, işin niteliğine ve girdilere uygun olarak toplamı 1,00 olacak şekilde belirler ve dokümanda gösterir (md. 5/6).
2. Dokümanda gösterilen sabit katsayılar sözleşmenin uygulanması sırasında hiçbir gerekçeyle değiştirilemez (md. 5/3).
3. Temel endeks, ihale tarihinin içinde bulunduğu aya ait endekstir; güncel endeks, uygulama ayına, yani iş programına göre işin yapılması gereken aya aittir (md. 4).
4. Endeksler Türkiye İstatistik Kurumunun yayımladığı fiyat endekslerinden alınır; endeks değişirse eşdeğer yeni endeks, yoksa genel endeks kullanılır (md. 5/4-8).

Uygulama ayının iş programına göre tanımlanması önemlidir: iş programından geride kalırsanız fiyat farkı, işi yaptığınız aya göre değil yapmanız gereken aya göre hesaplanır.

Hizmet ve mal alımlarında öne çıkanlar

Hizmet ve mal alımlarının formülleri ayrı esaslardadır; bu rehberde ayrıntısına girmiyoruz. Kamu İhale Genel Tebliği ise uygulamaya yön veren birkaç kural koyar:

• Personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımlarında ve personel sayısının belirlendiği, haftalık çalışma saatinin tamamının idarede kullanıldığı hizmetlerde işçilik maliyetlerine ilişkin fiyat farkı hesaplanacağının ihale dokümanında belirtilmesi gerekir (Genel Tebliğ md. 81.1).
• Fiyat farkı öngörülen hizmet alımlarında girdilerin ağırlık oranlarını gösteren sabit katsayılar, toplamı 1,00 olacak şekilde dokümanda gösterilir. Örneğin malzemeli yemek hizmetinde işçilik ve ana girdiler, araç kiralamada işçilik, akaryakıt ve amortisman asli unsur olarak belirlenebilir (Genel Tebliğ md. 81.2).
• Asgari ücretin belli bir yüzde fazlasıyla çalışan personelde fiyat farkı, temel ve güncel asgari ücretin aynı yüzde fazlası arasındaki farkın işverene maliyeti kadardır (Genel Tebliğ md. 83.2).
• Mal alımı esaslarında elektrik, doğal gaz, ilaç, petrol ürünleri ve LPG alımlarına özel düzenlemeler vardır; EPDK'nın fiyatını yayımlamadığı petrol ve LPG ürünleri için fiyat farkı hesaplanamaz (Genel Tebliğ md. 61.10).

Teminat, EKAP ve ek fiyat farkı düzenlemeleri

Fiyat farkı sözleşme bedelini artırırsa, artış tutarının yüzde 6'sı oranında ek kesin teminat alınır; bu tutar hakedişlerden kesilerek de karşılanabilir (4735 md. 12; Yapım UY md. 56/10). Ayrıntı için kesin teminat rehberi ve kesin teminat hesaplama aracı. EKAP Yönetmeliği fiyat farkı hesap işlemlerini EKAP üzerinden yürütülecek sözleşme işlemleri arasında sayar (md. 14/1-h); ancak 14. madde, Kurumun duyuracağı tarihe kadar uygulanmaz ve bu süre zarfında idareler hesaplanan fiyat farkı tutarlarını EKAP'a kaydetmeye devam eder (geçici md. 2).

Olağanüstü fiyat artışı dönemlerinde kanun koyucu, 4735'e eklediği geçici maddelerle belirli tarihler arasında ihale edilen işlere ek fiyat farkı imkânı tanımıştır. Örneğin geçici 7. madde, 1/3/2023'ten önce ihalesi yapılan ve devam eden yapım işlerinde 2024 yılında gerçekleştirilen kısımlar için B katsayısının 1,00'e kadar artırılabilmesini, dokümanında fiyat farkı hükmü olmayan işlerde ise Yİ-ÜFE değişiminin yüzde on beşine kadar fiyat farkı hesaplanabilmesini öngörmüştür. Bu maddelerin bazı fıkraları Anayasa Mahkemesince iptal edilmiştir. Geçici maddeler belirli dönemlere bağlıdır; yeni bir ihalede bunlara güvenerek teklif vermeyin.

Teklif hazırlarken

• İdari şartnamede ve sözleşme tasarısında fiyat farkı hükmünü bulun: verilecek mi, hangi girdiler için, hangi katsayılarla?
• Fiyat farkı verilmeyecekse sözleşme süresince beklediğiniz maliyet artışını teklif fiyatınıza kendiniz katmanız gerekir. Çok yıllı veya ihale ile işe başlama tarihi farklı yıllara düşen işlerde aşırı düşük teklif açıklamasında bazı giderlerin güncellenmesine dair Genel Tebliğ md. 79.3.6 kuralına da bakın; bkz. aşırı düşük teklif ve sınır değer.
• Katsayılar toplamı 1,00 değilse veya girdilerle uyumsuzsa dokümana karşı açıklama talebi ya da şikâyet yolunu süresinde değerlendirin; bkz. zeyilname. Sözleşme imzalandıktan sonra değişiklik yapılamaz.
• Terimin kısa tanımı için fiyat farkı.

Teklif Atlası resmî bir kaynak değildir; fiyat farkı hesabında bağlayıcı olan ihale dokümanı, sözleşme ve yürürlükteki esaslardır. Doküman EKAP hesabına giriş yapılarak indirilir, teklif e-imzayla verilir.