Aşırı Düşük Teklif ve Sınır Değer: Nasıl Uygulanır?

Kamu ihalesinde en düşük fiyat çoğu zaman kazanır, ama her düşük fiyat kabul edilmez. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu md. 38, ihale komisyonunun diğer tekliflere veya idarenin yaklaşık maliyetine göre aşırı düşük olan teklifleri tespit etmesini ve bu teklifleri reddetmeden önce teklif sahibinden önemli bileşenlerle ilgili yazılı açıklama istemesini öngörür. Yapım ve hizmet alımlarında bu tespitin aracı sınır değerdir: sınır değerin altındaki teklifler aşırı düşük teklif sayılır. Bu rehber kavramı, hangi ihalede nasıl uygulandığını ve teklif verirken neye dikkat edilmesi gerektiğini anlatır.

Kanundaki çerçeve

Kanun md. 38'e göre komisyon, açıklamaları değerlendirirken özellikle üç konuya bakar:

• İmalat sürecinin, verilen hizmetin veya yapım yönteminin ekonomik olması,
• Seçilen teknik çözümler ve teklif sahibinin işi yaparken yararlanacağı avantajlı koşullar,
• Teklif edilen mal, hizmet veya yapım işinin özgünlüğü.

Açıklaması yeterli bulunmayan veya hiç açıklama vermeyen isteklinin teklifi reddedilir. Aynı maddenin üçüncü fıkrası Kamu İhale Kurumu'na iş türüne, yaklaşık maliyete ve ihale usulüne göre sınır değer ve sorgulama kriterleri belirleme, bazı ihalelerde açıklama istemeden sonuçlandırmaya imkân tanıma ve yaklaşık maliyeti eşik değerin yarısına kadar olan hizmet ve yapım ihalelerinde sınır değerin altındaki teklifleri açıklama istemeden reddetme yetkisi verir. Komisyon bu konuda Kurumun düzenlemelerini esas almak zorundadır.

İş türüne göre uygulama

İş türü	Sınır değer	Dayanak
Yapım işleri	Geçerli tekliflerin ortalaması ve standart sapmasıyla hesaplanır, N katsayısı uygulanır	Yapım yönetmeliği md. 60; Kamu İhale Genel Tebliği md. 45
Personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı	Kâr hariç yaklaşık maliyet	Kamu İhale Genel Tebliği md. 79.1.1
Personel çalıştırılmasına dayalı olmayan hizmet alımı	Teklifler ve yaklaşık maliyet üzerinden, Kurumun her yıl ilan ettiği R katsayısıyla hesaplanır	Kamu İhale Genel Tebliği md. 79.1.2 ve 79.1.3
Mal alımı	Sınır değer hesabı yok; komisyon diğer tekliflere veya yaklaşık maliyete göre tespit eder	Mal yönetmeliği md. 58

Açıklama istenir mi, doğrudan ret mi?

Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği md. 60 ve Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği md. 59 idareye iki seçenek verir ve seçilen yöntemin ilanda ve dokümanda yazılmasını şart koşar:

1. Açıklama istenmesi (a seçeneği): Sınır değerin altındaki teklifler aşırı düşük sayılır ve sahiplerinden Kurumun belirlediği kriterlere göre önemli bileşenler için yazılı açıklama istenir.
2. Açıklama istenmeden ret (b seçeneği): Sınır değerin altındaki teklifler açıklama istenmeksizin reddedilir.

Seçim serbest değildir. Yaklaşık maliyeti eşik değerin yarısına eşit veya üzerinde olan ihalelerde (a) seçeneği zorunludur. Eşik değerin yarısına kadar olan ihalelerde idare iki seçenekten birini kullanır. Kurumun yayımladığı "açıklama istenmeksizin reddedilecek teklifler" listesindeki işlerde ise (b) zorunludur. 2026 tutarlarıyla eşik değerin yarısı; yapım işlerinde 343.462.214,50 TL, genel bütçeli idarelerin hizmet alımlarında 9.367.062 TL, diğer idarelerin hizmet alımlarında 15.611.814 TL'dir. Bu yarım tutarlar, 2026/1 No.lu Kamu İhale Tebliği'ndeki eşik değerlerin ikiye bölünmesiyle bulunmuştur.

İlanda bunu görmek kolaydır: EKAP ilanlarının "Diğer hususlar" maddesinde "Sınır değerin altında teklif sunan isteklilerin teklifleri açıklama istenilmeksizin reddedilecektir" veya açıklama isteneceğini belirten bir cümle yer alır. Yapım ilanlarında aynı bölümde uygulanacak sınır değer katsayısı (N) da yazılır.

Yapım işlerinde sınır değer nasıl hesaplanır?

Kamu İhale Genel Tebliği md. 45.1.1 hesabı adım adım tarif eder:

1. İlk oturumda teklif mektubu ve geçici teminatı usulüne uygun olan teklifler "geçerli teklif" kabul edilir.
2. Yaklaşık maliyetin yüzde 120'sinin üzerindeki ve yüzde 40'ının altındaki teklifler hesaba katılmaz.
3. Kalan tekliflerin aritmetik ortalaması (Tort1) ve standart sapması bulunur.
4. Tort1'in bir standart sapma altı ile üstü arasında kalan tekliflerin ortalaması alınarak ikinci ortalama (Tort2) hesaplanır.
5. Tort2 yaklaşık maliyete bölünerek C değeri bulunur; C değerine göre K değeri belirlenir.
6. Sınır değer, K ve N değerlerinin yer aldığı eşitlikle hesaplanır.

C'den K'ye ve sınır değere geçilen eşitlikler tebliğde formül olarak verilir; bunları doğrudan tebliğden veya Kamu İhale Kurumu'nun internet sayfasındaki "Yapım işlerinde sınır değer hesaplama aracı" ile kullanmanızı öneririz. Tebliğde açıkça yazan diğer kurallar şunlardır: N katsayısı B (üstyapı-bina), C (sıhhi ve mekanik tesisat), D (elektrik) ve E (elektronik ve iletişim) grubu işlerde 1,00, diğer yapım işlerinde 1,20'dir. Yüzde 40–120 bandında hiç geçerli teklif yoksa sınır değer yaklaşık maliyetin yüzde 40'ıdır; hesaplanan sınır değer yüzde 40'ın altına düşerse yine yüzde 40 alınır. Bantta tek geçerli teklif varsa Tort2 o teklife eşittir (md. 45.1.1.1 ve 45.1.1.4).

Yapım işlerinde açıklama, yaklaşık maliyetin yüzde 80'lik bölümünü oluşturan iş kalemleri veya grupları için istenir ve istekliye en az beş iş günü süre verilir (md. 45.1.2). Hizmet alımlarında açıklama talebi e-formla yapılır ve en az üç iş günü süre verilir (md. 79.2.1).

Kesin teminata etkisi

Kanun md. 43 Kuruma, sınır değerin altında teklif veren istekliden yaklaşık maliyetin yüzde 6'sı ile yüzde 15'i arasında kesin teminat alınmasını düzenleme yetkisi verir. Yapım (md. 56) ve hizmet (md. 55) yönetmelikleri bu oranı belirlemiştir: teklif sınır değere eşit veya üzerindeyse kesin teminat teklif fiyatının yüzde 6'sı, sınır değerin altındaysa yaklaşık maliyetin yüzde 9'udur. Mal alımlarında ihale bedelinin yüzde 6'sı uygulanır. Hesap için kesin teminat hesaplama aracını kullanabilir, kuralların tamamını kesin teminat rehberinde bulabilirsiniz.

Teklif verirken pratik öneriler

• İlanın "Diğer hususlar" maddesini okuyun: açıklama mı istenecek, doğrudan ret mi uygulanacak, yapım işiyse N kaç?
• Yaklaşık maliyet ilanda yazmaz, ama ihale oturumunda zarflar açılmadan önce açıklanır. Sınır değeri ancak teklifler açıldıktan sonra hesaplamak mümkündür.
• Açıklama istenecek bir ihalede çok düşük teklif veriyorsanız, malzeme, işçilik ve nakliye girdilerinizi belgelendirebileceğiniz fiyat teklifleri, maliyet analizleri ve stok belgeleriyle önceden hazırlanın; verilen süre kısa olabilir.
• Açıklamanız reddedilirse bu karara karşı şikâyet ve itirazen şikâyet yoluna gidebilirsiniz.

Kavramların kısa tanımları için sınır değer ve ekonomik açıdan en avantajlı teklif sözlük maddelerine bakabilirsiniz.