Birim Fiyat ve Götürü Bedel: Sözleşme Türleri, Cetvel

Bir kamu ihalesinde teklif fiyatınızı nasıl yazacağınızı, ihalenin teklif ve sözleşme türü belirler. Bazı ihalelerde işin tamamı için tek bir bedel yazarsınız; bazılarında ise idarenin hazırladığı onlarca kalemlik cetvele birim fiyat girersiniz. Bu fark yalnız teklif aşamasını değil, hakedişleri, iş artışlarını ve fiyat farkını da etkiler. Türleri sayan temel hüküm 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununun 6. maddesidir.

4735 md. 6'ya göre sözleşme türleri

Tür	Hangi işte	Bedel nasıl oluşur	Dayanak
Anahtar teslimi götürü bedel	Yapım	Uygulama projeleri ve mahal listelerine dayalı olarak işin tamamı için teklif edilen toplam bedel	4735 md. 6/a
Götürü bedel	Mal ve hizmet	Ayrıntılı özellikleri ve miktarı idarece belirlenen işin tamamı için toplam bedel	4735 md. 6/b
Birim fiyat	Yapım, mal, hizmet	İdarece hazırlanmış cetveldeki her kalemin miktarı ile teklif edilen birim fiyatların çarpımlarının toplamı	4735 md. 6/c
Karma	Yapım	Kalemlerin bir kısmı götürü bedel, bir kısmı birim fiyat	4735 md. 6/d
Münferit sözleşme	Çerçeve anlaşmaya dayalı alımlar	Çerçeve anlaşma şartlarıyla	4735 md. 6/e

Yapımda birim fiyat sözleşme, ön veya kesin projelere, mahal listelerine ve birim fiyat tariflerine dayanır; mal ve hizmette ise işin ayrıntılı özelliklerine dayanır (4735 md. 6/c). Kavramların kısa tanımları için birim fiyat ve götürü bedel.

Yapım işlerinde tür seçimi: 4734 md. 62/c

Yapım işlerinde türü idare serbestçe seçemez. 4734 md. 62/c'ye göre:

• Arsa temin edilmeden, mülkiyet, kamulaştırma ve gerekli hallerde imar işlemleri tamamlanmadan ve uygulama projeleri yapılmadan ihaleye çıkılamaz.
• Uygulama projesi bulunan yapım işlerinde anahtar teslimi götürü bedel teklif alınması zorunludur.
• İşin özgün ve karmaşık olması nedeniyle teknik ve mali özellikleri netleştirilemeyen işlerde ve doğal afet nedeniyle uygulama projesi için yeterli süre olmayan işlerde ön veya kesin proje üzerinden ihaleye çıkılabilir.
• Her türlü onarım işleri ile belli aşamalarda zemin etüdü gereken veya imar ve güzergâh değişikliği muhtemel olan, bina işleri hariç, yapım işlerinde kesin proje üzerinden ihaleye çıkılabilir; uygulama projesi yapılabilen kısımlar götürü bedel, yapılamayan kısımlar birim fiyat teklifiyle ihale edilebilir.

İdare teklif birim fiyat üzerinden ihaleye çıkıyorsa objektif gerekçelerini ilgili e-formda açıkça yazmak zorundadır; zemin etüdü gerekçesinde hangi etütlerin yapım aşamasına kaldığı da belirtilir (Yapım UY md. 5/1-d; Genel Tebliğ md. 46.3). Bu iki kombinasyonun sonucunda karma sözleşme düzenlenebilir. Karma teklifte istekliler götürü bedel bölümü ile birim fiyat bölümünün bedellerini ayrı ayrı yazıp toplamı belirtir, teminat toplam tutar üzerinden verilir ve aşırı düşük teklif dahil değerlendirme toplam tutar üzerinden yapılır (Genel Tebliğ md. 47.1.2).

Mal ve hizmet alımlarında

Mal alımında birden fazla mal kalemi varsa teklif mektubu birim fiyat teklif mektubu esas alınarak hazırlanır (Mal UY md. 52/1). Genel Tebliğ de birden fazla mal kaleminden oluşan ihalelerin birim fiyat teklif alınarak gerçekleştirileceğini belirtir (Genel Tebliğ md. 62.1). Mal ve hizmette götürü bedel ise ayrıntılı özellikleri ve miktarı idarece belirlenen işin tamamı için verilir (4735 md. 6/b). Hangi türün seçildiğini idari şartnamenin teklif ve sözleşme türüne ilişkin maddesinden öğrenirsiniz.

Teklif cetveli nasıl okunur ve doldurulur?

Birim fiyat ihalesinde teklifinizin kalbi, idarenin hazırladığı birim fiyat teklif cetvelidir. Cetvelde iş kaleminin adı, birimi ve miktarı idare tarafından verilir; siz yalnız birim fiyatı yazarsınız. Doldururken:

1. Her satırda miktar x birim fiyat = tutar işlemini kontrol edin. Birim fiyatlar ve satır tutarları virgülden sonra iki basamaktan fazla yazılabilir (Genel Tebliğ md. 39.1-39.2).
2. Toplam teklif tutarı virgülden sonra en yakın iki basamağa yuvarlanır; yarım kuruş ve üzeri bir kuruşa tamamlanır, altı dikkate alınmaz (Genel Tebliğ md. 39.2).
3. Çarpım veya toplamda hata yapmayın: aritmetik hata bulunan teklifler değerlendirme dışı bırakılır (4734 md. 37). Kısmi teklife açık ihalelerde yalnız hatalı kısma ait teklif dışarıda kalır (Genel Tebliğ md. 39.3). Açılış aşamasında teklifi oluşturan belgeler düzeltilemez ve tamamlanamaz (4734 md. 36).
4. Toplamı teklif mektubundaki bedelle eşleştirin; mektupta bedelin rakam ve yazıyla birbirine uygun yazılması zorunludur (Yapım UY md. 54/2).

Anahtar teslimi götürü bedel ihalesinde ise teklif, uygulama projeleri ve mahal listelerine dayalı olarak işin tamamı için verilir (4735 md. 6/a); metrajı proje ve mahal listelerinden kendiniz çıkarmanız gerekir. Fiyatlandırma mantığı için yaklaşık maliyet rehberine de bakabilirsiniz; tekliflerin aşırı düşük sayılıp sayılmayacağı ise aşırı düşük teklif ve sınır değer kurallarına göre belirlenir.

Sözleşme türünün sonraki etkileri

Tür, imzadan sonra da sonuç doğurur:

• İş artışı sınırı: Öngörülemeyen durumlar nedeniyle zorunlu iş artışı, sözleşmeye esas proje içinde kalması ve asıl işten ayrılmasının teknik veya ekonomik olarak mümkün olmaması şartıyla; anahtar teslimi götürü bedel yapım işlerinde sözleşme bedelinin yüzde 10'una, birim fiyatlı mal, hizmet ve yapım sözleşmelerinde yüzde 20'sine kadar aynı yükleniciye yaptırılabilir. Birim fiyatlı yapım işlerinde Cumhurbaşkanı bu oranı sözleşme bazında yüzde 40'a kadar artırabilir (4735 md. 24).
• İş eksilişi: Sözleşme bedelinin yüzde 80'inden düşük bedelle tamamlanacağı anlaşılan işlerde yüklenici işi bitirmek zorundadır; bu durumda yüzde 80 ile yapılan iş tutarı arasındaki farkın yüzde 5'i ödenir (4735 md. 24).
• Fiyat farkı: Yapım fiyat farkı formülündeki An tutarı, birim fiyatlı işlerde gerçekleşen kalem miktarlarıyla, götürü bedel işlerde ilerleme yüzdesiyle hesaplanır; bkz. fiyat farkı.
• Sözleşme değişikliği: Kanunda belirtilen haller dışında sözleşme hükümleri değiştirilemez ve ek sözleşme düzenlenemez (4735 md. 4).

Teklif Atlası resmî bir kaynak değildir; teklif türü ve cetvel için bağlayıcı olan EKAP'taki ihale dokümanıdır. Doküman EKAP hesabına giriş yapılarak indirilir, teklif e-imzayla verilir.