Yaklaşık maliyet nedir, nasıl hesaplanır? 4734 md. 9

Yaklaşık maliyet, idarenin ihaleden önce işin ne kadar tutacağını hesapladığı ve tekliflerin karşılaştırılmasında kullandığı KDV hariç tutardır. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu md. 9'a göre mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin ihalesinden önce idare her türlü fiyat araştırmasını yaparak yaklaşık maliyeti belirler ve dayanaklarıyla birlikte bir hesap cetvelinde gösterir. Tedarikçi bu rakamı ilanda göremez; ama ilan süresinden kesin teminat tutarına kadar pek çok kuralı belirleyen gizli değişken odur.

Gizlilik kuralı

Yaklaşık maliyete ihale ve ön yeterlik ilanlarında yer verilmez; isteklilere ya da ihale süreciyle resmî ilişkisi olmayan kişilere açıklanmaz (md. 9). Kanunun ihale öncesi kurallarını düzenleyen 62. maddesi de bütçe programlamasında ve tekliflerin karşılaştırılmasında kullanılan yaklaşık maliyetin isteklilere duyurulmayacağını tekrarlar (md. 62/d). Uygulama yönetmeliklerine göre yaklaşık maliyet, teklifler açılmadan önceki aşamada açıklanamaz ve ilan edilemez (Mal Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği md. 7/5; Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği md. 8/5).

Yaklaşık maliyetin hesap cetveli ihale onay belgesine eklenir ve ihale işlem dosyasında saklanır (md. 7; Mal UY md. 16 ve 18). EKAP'a geçişle birlikte yaklaşık maliyet iş kalemleri, birimler ve girdiler bazında EKAP'ta hazırlanır; EKAP'tan erişilemeyen fiyat dayanakları sisteme yüklenir (Kamu Alımlarının Elektronik Ortamda Yapılmasına İlişkin Uygulama Yönetmeliği md. 8/1).

Ne zaman açıklanır?

Usul veya durum	Açıklanma anı	Dayanak
Açık ihale, belli istekliler arasında ihale	Teklifler açıldığı oturumda, teklif fiyatlarıyla birlikte	4734 md. 36; Mal UY md. 7/5 ve 55/3; EKAP Yön. md. 11/1
Pazarlık usulü	Son yazılı fiyat teklifleriyle birlikte	Mal UY md. 7/5; Genel Tebliğ md. 16.2.5; EKAP Yön. md. 11/3
Danışmanlık hizmet alımı	Mali tekliflerle birlikte	EKAP Yön. md. 11/3
Elektronik eksiltme öngörülen ihale	Eksiltme tamamlandıktan sonra	EKAP Yön. md. 11/3; Mal UY md. 58/B-5
Kısmi teklife açık ihale	Toplam tutar ve her kısmın tutarı ayrı ayrı	Genel Tebliğ md. 16.2.6

EKAP'ta teklifler açıldığında yaklaşık maliyet tutarı, teklif verenler ve fiyatlarla birlikte tutanağa bağlanır ve bu tutanak isteklilere bildirilir (EKAP Yönetmeliği md. 11/2). İhale sonucu ise sözleşme imzalandıktan sonra Kamu İhale Bülteninde ve EKAP'ta yayımlanır (Mal UY md. 68; EKAP Yönetmeliği md. 13/5).

Nasıl hesaplanır?

Mal alımlarında idare, malın niteliği, miktarı, teslim süresi, nakliyesi, sigortası ve diğer şartlarını belirterek KDV hariç fiyat ister; gerçek piyasa fiyatını yansıtmayan fiyat bildirimlerini ve proforma faturaları değerlendirmeye almaz ve bunların gerekçesini hesap cetvelinde yazar (Mal UY md. 8/1-2). Yaklaşık maliyet şu kaynaklardan birine, birkaçına veya tamamına dayanabilir (Mal UY md. 8/3):

• Kamu kurum ve kuruluşları ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarından alınan fiyatlar,
• Malı üreten veya pazarlayan kişilerden alınan fiyat bildirimleri veya proforma faturalar,
• Bütçe Uygulama Talimatları ve/veya Sağlık Uygulama Tebliğlerindeki fiyatlar (KDV ve farklı giderler düşülerek),
• İdarenin önceki alımlarındaki sözleşme bedellerinin uygun endekslerle güncellenmiş hali,
• Kamu kurumlarının internet sayfalarında yayımlanan fiyatlar.

İhale öncesinde firmanızdan "fiyat bildirimi" ya da "proforma fatura" istenmişse bu, yaklaşık maliyet araştırmasının bir parçası olabilir. İsteği aynı koşullarla diğer firmalara da gönderilmiş bir piyasa araştırması olarak düşünün; gerçek dışı fiyat, değerlendirme dışı kalır.

Yapım işlerinde önce miktarlar tespit edilir: arazi ve zemin etüdü, gerekli proje (bina işlerinde uygulama projesi), mahal listesi, metraj ve birim fiyat tarifleri hazırlanır (Yapım UY md. 9). Fiyat ve rayiçler için idarenin benzer işlerdeki sözleşme fiyatları, kamu kurumlarının yayımladığı birim fiyatlar, meslek odası ve üniversite rayiçleri, deneyimli yüklenicilerden alınan maliyetler ve idarenin piyasa araştırması öncelik sırası olmaksızın kullanılabilir (Yapım UY md. 10/1-2). Güncelliğini kaybeden kamu birim fiyatları ilgili endeksle güncellenir (Yapım UY md. 10/5). Miktarlar bu fiyatlarla çarpılır, KDV hariç tutara %25 yüklenici kârı ve genel gider karşılığı eklenir (Yapım UY md. 11/1). Yaklaşık maliyet güncelliğini kaybederse ilk ilan veya davet tarihine kadar güncellenir (Yapım UY md. 11/3).

Mal alımlarında da ihale komisyonu, yaklaşık maliyetin ihale tarihine kadar değiştiğini belirlerse gerekçesini yazarak güncellenmiş tutarı esas alır (Mal UY md. 7/7). İşin bir kısmına teklif verilebiliyorsa yaklaşık maliyet her kısım için ayrı, işin tamamı dikkate alınarak hesaplanır (Mal UY md. 7/3).

Yaklaşık maliyetin belirlediği kurallar

Yaklaşık maliyet yalnızca bir karşılaştırma rakamı değildir; aşağıdaki eşik ve limitler doğrudan bu tutara bakar. 2026 tutarları Kamu İhale Tebliği (No: 2026/1) değerleridir.

Kural	Yaklaşık maliyete bağlantısı	Rehber
Eşik değer ve ilan süresi	Mal-hizmette 18.734.124 TL veya 31.223.628 TL, yapımda 686.924.429 TL ve üzeri ihalelerde 40 gün; altında 7, 14 veya 21 gün (md. 8, md. 13)	Eşik değerler, ilan süreleri
Usul seçimi	Eşik değerin yarısını aşan yapım işleri belli istekliler arasında ihale edilebilir (md. 20); 21/f için 3.406.508 TL limiti	Belli istekliler
İtirazen şikâyet bedeli	Başvuru bedeli yaklaşık maliyet dilimine göre belirlenir (md. 53/j-2)	İtirazen şikâyet
Kesin teminat	Yapım ve hizmette teklif sınır değerin altındaysa yaklaşık maliyetin %9'u (Yapım UY md. 56, Hizmet UY md. 55)	Kesin teminat
Yerli istekli sınırlaması	Eşik değerin altındaki ihaleler yalnız yerli isteklilere açılabilir (md. 63/a)	Yerli istekli fiyat avantajı

Aşırı düşük teklif ilişkisi

İhale komisyonu, teklifleri değerlendirdikten sonra diğer tekliflere veya idarenin tespit ettiği yaklaşık maliyete göre aşırı düşük olanları tespit eder ve reddetmeden önce önemli bileşenlerle ilgili yazılı açıklama ister (md. 38). Kurum; işin türü, niteliği ve yaklaşık maliyeti ile ihale usulüne göre sınır değer ve sorgulama kriterleri belirlemeye, yaklaşık maliyeti eşik değerin yarısına kadar olan hizmet ve yapım ihalelerinde sınır değerin altındaki tekliflerin açıklama istenmeden reddedilmesine ilişkin düzenleme yapmaya yetkilidir (md. 38). Yani yaklaşık maliyet, teklifinizin sorgulanıp sorgulanmayacağını da etkiler. Ayrıntılar için aşırı düşük teklif ve sınır değer rehberine bakın.

Pratik bir uyarı: Teklif açma oturumunda yaklaşık maliyeti öğrendiğinizde teklifinizi değiştiremezsiniz; verilen teklifler zeyilname hali dışında geri alınamaz ve değiştirilemez (md. 30). Fiyatınızı, işin gerçek maliyetine ve şartnamedeki yükümlülüklere göre kurun; yaklaşık maliyeti tahmin etmeye çalışmak yerine maliyet kalemlerinizi belgelendirilebilir tutmak, olası bir aşırı düşük teklif sorgusunda işinizi kolaylaştırır.

Kavramın kısa tanımı için sözlükteki yaklaşık maliyet maddesine, açıklanma anını görmek için açık ihale usulü rehberindeki adımlara bakabilirsiniz. Teklif Atlası resmî bir kaynak değildir; ihaleye ait bilgiler için EKAP'taki doküman ve tutanakları esas alın.