Ekonomik Açıdan En Avantajlı Teklif ve Fiyat Dışı Unsur

4734 sayılı Kanunun 40. maddesi açıktır: değerlendirme sonucunda ihale ekonomik açıdan en avantajlı teklifi veren isteklinin üzerinde bırakılır. Yalnız fiyatın esas alındığı ihalelerde bu, en düşük geçerli tekliftir; ama idare dokümanda fiyat dışı unsurlar belirlediyse kalite, süre, ekipman veya maliyet yapısı gibi ölçütler de puanlanır ve en ucuz teklif kazanmayabilir. Bu rehber, puanlamanın nasıl işlediğini ve teklif hazırlarken nelere dikkat edeceğinizi anlatır.

Kanundaki tanım: md. 40

Kanunun 40. maddesi üç kural koyar:

• Ekonomik açıdan en avantajlı teklif, sadece fiyat esasına göre veya fiyat ile birlikte işletme ve bakım maliyeti, maliyet etkinliği, verimlilik, kalite ve teknik değer gibi fiyat dışındaki unsurlar da dikkate alınarak belirlenir.
• Fiyat dışı unsurların kullanılacağı ihalelerde bu unsurların parasal değerleri veya nispi ağırlıkları ihale dokümanında belirlenir.
• Dokümanda yerli istekli lehine fiyat avantajı öngörülen ihalelerde bu avantaj da uygulanarak sonuç belirlenir (md. 40/3; bkz. yerli istekli fiyat avantajı).

Bu belirleme, md. 37'ye göre yapılan değerlendirme ve md. 38'e göre aşırı düşük teklif incelemesinin sonucunda yapılır (md. 40/1). EKAP'ta değerlendirme, ihaleye katılım belgesine aktarılan bilgiler esas alınarak, en avantajlı birinci ve ikinci olması öngörülen teklifler için yapılır (EKAP Yönetmeliği md. 12/2, 12/6). Kısa tanımlar için ekonomik açıdan en avantajlı teklif ve fiyat dışı unsur.

Fiyat dışı unsurlar: kim belirler, sınırları ne?

Uygulama yönetmelikleri unsurların çerçevesini çizer:

• İşin özelliği dikkate alınarak işletme ve bakım maliyeti, maliyet etkinliği, verimlilik, kalite ve teknik değer gibi unsurlar belirlenebilir; yapımda bunlara süre de eklenmiştir (Yapım UY md. 62/1; Mal UY md. 60/1).
• Parasal değer veya nispi ağırlık, hesaplama yöntemi ve sunulacak belgeler idari şartnamede açıkça yazılır (Yapım UY md. 62/2).
• Unsurlar bir marka veya model esas alınarak rekabeti kısıtlayacak şekilde belirlenemez (Yapım UY md. 62/3; Mal UY md. 60/4).
• Mal alımlarında ekonomik ve mali yeterlik kriterleri ile iş deneyim belgesi fiyat dışı unsur olarak öngörülemez (Mal UY md. 60/3).
• Unsurları belirleyen birim, gerekçeli bir açıklama belgesi hazırlar ve bu belge ihale onay belgesine eklenir (Yapım UY md. 62/4).

Yapım işlerinde zorunluluk: Yaklaşık maliyeti eşik değerin yarısına eşit veya üzerinde olan ve birim fiyat teklif alınarak ihale edilen işlerde fiyat dışı unsur kullanılması zorunludur (Yapım UY md. 61/2). 2026'da yapım eşiği 686.924.429 TL olduğundan (Kamu İhale Tebliği 2026/1) bu sınır 343.462.214,50 TL'dir (bizim hesabımız).

Yapım ihalelerinde 100 puan sistemi

Kamu İhale Genel Tebliği, fiyat dışı unsur kullanılan ihalelerde fiyat ve fiyat dışı unsurlar dahil toplam puanın yüz tam puan üzerinden hesaplanmasını ister (md. 53.3.1). Yapım işlerinde kullanılabilecek unsurlar ve puan kuralları şöyledir (md. 53.3.4):

Unsur (Genel Tebliğ md. 53.3.4)	Puan kuralı
(ğ) Teklifin, işi oluşturan bileşenler itibarıyla yaklaşık maliyet yapısıyla uyumu	Birim fiyatlı işlerde kullanılması zorunlu; asgari puanı toplam fiyat dışı unsur puanının yarısının altında olamaz
(ç) Tesis, makine, teçhizat ve ekipmanın isteklinin kendi malı olması	Yapım UY md. 41'e göre puanlanır
(a) Son beş yılda yasaklama kararı bulunmaması	Azami 5 puan
(b) Son beş yılda sözleşme devri veya yükleniciden kaynaklı fesih olmaması	Azami 5 puan
(c) İdareyle yapılan işlerin son beş yılda süresinde bitirilmesi	Azami 5 puan
(d) Yapım işleri cirosunun toplam ciroya oranı; (e) faaliyet süresi	Her biri azami 5 puan
(g) İdareye karşı devam eden yükümlülüklerin az olması; (h) kalemlerin daha önce gerçekleştirilmiş olması	Her biri azami 5 puan

(ğ) unsurunda idare, iş kaleminin yaklaşık maliyetteki ağırlığına göre asgari ve azami oranlar belirler; teklifinizdeki kalem ağırlığı bu aralıktaysa puan alırsınız. Tebliğdeki örnekte yaklaşık maliyetteki ağırlığı yüzde 30 olan bir kalem için yüzde 27 ile yüzde 33 aralığına puan verilebileceği gösterilir. Bu kural, yaklaşık maliyet ile teklif yapınız arasındaki ilişkiyi doğrudan puana çevirir: tüm marjı tek kaleme yüklemek bu ihalelerde puan kaybettirebilir. Yaklaşık maliyet mantığı için yaklaşık maliyet.

Ara değerler için doğrusal orantı yapılır; iş ortaklığının puanı, her ortağın puanının ortaklık oranıyla çarpımlarının toplamıdır (md. 53.3.5). Hizmette, örneğin yemek hizmeti alımlarında benzer unsurlar sayılmış ve her biri için azami 10 puan öngörülmüştür (Genel Tebliğ md. 75.5).

Fiyat puanı formülü

Fiyat puanlamasında referans değer, en düşük geçerli teklif ya da sınır değer veya sınır değerin üzerindeki ilk geçerli teklif olabilir (Yapım UY md. 61/3; Genel Tebliğ md. 53.3.5). Referans değere dokümanda belirlenen ve 50'den az olmayan tam puan verilir. Diğer teklifler şöyle puanlanır:

1. Pfark = mutlak değer (RD - TF) x Ptam / RD
2. TP = Ptam - Pfark

Burada RD referans değer, TF teklif fiyatı, Ptam tam puandır. Tebliğdeki örnekte tam puan 50, referans değer 100.000.000 TL iken 110.000.000 TL'lik teklif 45 puan alır. Formül mutlak farka dayandığı için sınır değerin altındaki bir teklif de referanstan uzaklaştıkça puan kaybeder. Sınır değerin nasıl bulunduğunu aşırı düşük teklif ve sınır değer rehberinde anlattık.

Eşitlik halleri ve teklif stratejisi

Yapım UY md. 64 eşitlik halinde sırayı belirler:

• Yalnız fiyatla değerlendirilen ihalede en düşük fiyat birden fazla istekliye aitse, tek sözleşmeye ilişkin iş deneyim belge tutarı yüksek olan seçilir; iş ortaklığında pilot ortağın, konsorsiyumda koordinatör ortağın belgesi esas alınır. E-eksiltme yapılan ihalelerde ise eşit teklif sahipleri arasında kura çekilir.
• Fiyat dışı unsurlu ihalede toplam puanlar eşitse fiyatı düşük olan, fiyatlar da eşitse idari şartnamedeki fiyat dışı unsur öncelik sırası esas alınır.

Kanun da, en düşük fiyatın esas alındığı ihalelerde eşitlik halinde fiyat dışı unsurlara bakılacağını belirtir (md. 40/4). Teklif hazırlarken:

• İdari şartnamedeki unsurları ve puanlarını tabloya dökün; her unsur için hangi belgeyi sunacağınızı katılım belgesine eksiksiz aktarın (EKAP Yönetmeliği md. 3/f).
• (ğ) unsuru varsa kalem dağılımınızı, şartnamedeki oran aralıklarına göre kontrol edin.
• Puanı yüksek ama fiyatı yüksek bir teklif, fiyat puanındaki kaybı telafi etmeyebilir; iki senaryoyu formülle hesaplayın.

Teklif Atlası resmî bir kaynak değildir; puanlama için bağlayıcı olan idari şartnamedir. Doküman EKAP hesabına giriş yapılarak indirilir, teklif e-imzayla verilir.