Gecikme cezası ve süre uzatımı: 4735 ve Tip Sözleşmeler

Sözleşmeyi imzaladıktan sonra en sık karşılaşılan iki konu, işin süresinde bitmemesi halinde kesilen gecikme cezası ve sürenin hangi hallerde uzatılabileceğidir. Çerçeveyi 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu çizer: sözleşmelerde gecikme halinde alınacak cezaların ve mücbir sebeplerle süre uzatımı şartlarının yazılması zorunludur (md. 7/n, 7/o). Ayrıntılar ise uygulama yönetmeliklerinin ekindeki Tip Sözleşmelerde ve Genel Şartnamelerde yer alır. Sözleşmeler Tip Sözleşme hükümleri esas alınarak düzenlendiğinden (4735 md. 5), aşağıdaki kurallar imzaladığınız metnin iskeletini oluşturur. Bağlayıcı oran ve süreler ise sizin sözleşmenizde ve idari şartnamede yazandır.

Kanundaki çerçeve

• Ceza ve fesih: Yüklenici taahhüdünü dokümana ve sözleşmeye uygun yerine getirmez veya işi süresinde bitirmezse, ihale dokümanında belirlenen oranda gecikme cezası uygulanmak üzere idare en az on gün süreli ve nedenleri açıkça belirtilen bir ihtar yapar. İhtara rağmen durum devam ederse, protesto çekmeye gerek kalmadan kesin teminat ve varsa ek kesin teminatlar gelir kaydedilir ve sözleşme feshedilir (md. 20/a).
• Mücbir sebepler: Doğal afetler, kanuni grev, genel salgın hastalık, kısmi veya genel seferberlik ilanı ve gerektiğinde Kurumca belirlenecek benzeri haller (md. 10).
• Mücbir sebebin kabul şartları: Yükleniciden kaynaklanan bir kusurdan ileri gelmemesi, taahhüdün yerine getirilmesine engel olması, yüklenicinin bu engeli kaldırmaya gücünün yetmemesi, olayın meydana geldiği tarihi izleyen yirmi gün içinde idareye yazılı bildirim yapılması ve yetkili mercilerce belgelendirilmesi (md. 10).
• Mücbir sebeple fesih: Hesap genel hükümlere göre tasfiye edilir, kesin teminat ve ek kesin teminatlar iade edilir (md. 23).

Kamu İhale Genel Tebliği, Kurumun "benzeri diğer haller" kapsamında mücbir sebep belirleyebilmesi için olayın hem öngörülemez hem önlenemez olması gerektiğini; idarelerin yükleniciden gelen talepleri belgeleriyle birlikte Kuruma iletebileceğini açıklar (25.3.3-25.3.5).

Gecikme cezası: iş türüne göre

Konu	Mal alımı (Tip Sözleşme md. 34)	Hizmet alımı (Tip Sözleşme md. 16)	Yapım işi (Tip Sözleşme md. 25)
İhtar	İdarenin belirlediği süreli yazılı ihtar; açıklamaya göre on günden az olamaz	En az on gün süreli yazılı ihtar	En az on gün süreli yazılı ihtar
Günlük oran	Sözleşme bedelinin onbinde biri ile yüzde ikisi arasında idarenin yazdığı oran	İlk sözleşme bedeli üzerinden, 16.1.1'deki oran (en çok %1)	İlk sözleşme bedelinin sözleşmede yazılı oranı
Kısmi kabul	Teslim edilmeyen kısmın bedeli üzerinden	Süresinde tamamlanmayan kısmın ilk sözleşme bedeli üzerinden	Bitirilmeyen kısımlar üzerinden
Toplam ceza sınırı	Tip Sözleşmede ayrı sınır yok	İlk sözleşme bedelinin %30'u; aşılırsa fesih	İlk sözleşme bedelinin %15'i; aşılırsa fesih
Tahsil	Ödemelerden; ödemeler ve teminatlarla karşılanamazsa ayrıca	Ödemelerden; karşılanamazsa ayrıca	Hakedişlerden; karşılanamazsa ayrıca

Mal alımlarında, süresinde teslim edilen malların muayene ve kabulü için geçen süreler işin süresinden sayılmaz; son teslim tarihinden önce teslim edilen ve sözleşmeye uymayan mallar için teslim süresi içinde bir defaya mahsus değiştirme imkânı verilir (Mal Tip Sözleşme 34.6). Hizmet alımlarında aynı aykırılığın tekrarında 16.1.1 oranı %50 artırımlı uygulanır (Hizmet Tip Sözleşme 16.1.1). Yapım işlerinde cezalı çalışma süresi, varsa süre uzatımları dahil işin bitmesi gereken tarih ile geçici kabul itibar tarihi arasındaki süredir (Yapım İşleri Genel Şartnamesi md. 29).

Örnek (gerçek ihale verisi değildir): İlk sözleşme bedeli 2.000.000 TL olan bir hizmet alımında sözleşmeye günlük ceza oranı binde 3 yazılmış olsun. İş on takvim günü gecikirse ihtar sonrası uygulanacak gecikme cezası 2.000.000 × 0,003 × 10 = 60.000 TL olur. Bu sözleşmede kesilecek bütün cezaların toplamı 600.000 TL'yi (%30) aşamaz.

Mücbir sebeple süre uzatımı

Tip Sözleşmeler 4735 md. 10'daki beş hali ve beş şartı aynen tekrarlar (Mal Tip Sözleşme 25.1; Hizmet Tip Sözleşme 17.1). Başvururken şunlara dikkat edin:

1. Yirmi gün: Bildirimi, olayın meydana geldiği tarihi izleyen yirmi gün içinde yazılı yapın.
2. Belge: Olayı yetkili mercilerin belgesiyle ispatlayın. Tebliğe göre idare olayın işe etkisini ve gecikmenin yüklenici kusurundan kaynaklanıp kaynaklanmadığını inceler (25.3.2).
3. Gecikmiş başvuru: 30/7/2025 tarihli Resmî Gazete'deki ve 1/9/2025'te yürürlüğe giren değişiklikle Tip Sözleşmelerde ve Genel Şartnamelerde bu konu şöyle düzenlendi: zamanında yapılmayan bildirimler dikkate alınmaz ve süresi geçen yüklenici süre uzatımı isteyemez; ancak mücbir sebep devam ediyorsa başvuru süresinin de devam ettiği kabul edilir ve devam sırasında yapılan bildirim, bildirim tarihinin yirmi gün öncesinden geçerli olmak üzere dikkate alınabilir (Mal Tip Sözleşme 25.1.3; Hizmet İşleri Genel Şartnamesi md. 35; Yapım İşleri Genel Şartnamesi md. 29/8).
4. Süre talebi: Hizmet ve yapım işlerinde bildirimde gecikmeye yol açan nedenlerin ayrıntısı ve istenen uzatma süresi belirtilir; süre o anda belirlenemiyorsa gerekçesi yazılır ve süre netleşince ayrı bir yazıyla bildirilir (Hizmet İşleri Genel Şartnamesi md. 35; Yapım İşleri Genel Şartnamesi md. 29/7).

İdareden kaynaklanan süre uzatımı

İdare, sözleşmenin ifasına ilişkin yükümlülüklerini yüklenicinin kusuru olmadan süresinde yerine getirmez ve bu, taahhüdün yerine getirilmesine engel olursa süre, işin bir kısmı veya tamamı için en az gecikilen süre kadar uzatılır (Mal Tip Sözleşme 25.2.1; Hizmet Tip Sözleşme 17.2.1). Hizmet İşleri Genel Şartnamesi örnek olarak yer tesliminin, proje ve iş programı onayının, izin, ruhsat ve olurların gecikmesini ve ödenek yetersizliğini sayar (md. 35). Yapım işlerinde idarenin sebep olduğu gecikmelerde yirmi gün içinde bildirim şartı aranmaz (Yapım İşleri Genel Şartnamesi md. 29/7).

Diğer kurallar:

• Sözleşmede yalnız bitiş tarihi veya süre belirlenmişse kış ayları ve resmî tatiller hesaba katılmış sayılır; yüklenici bu günlerde çalışamadığını öne sürerek süre isteyemez. Ancak uzatma verilirken çalışılamayacak günler dikkate alınır (Hizmet İşleri Genel Şartnamesi md. 35; Yapım İşleri Genel Şartnamesi md. 29/9).
• Birim fiyat sözleşmelerde ilave işler nedeniyle iş artışı olursa süre bu artışla orantılı uzatılır (Hizmet İşleri Genel Şartnamesi md. 35); yapım işlerinde ilave işin gerektirdiği ek süre verilir (Yapım İşleri Genel Şartnamesi md. 29/5).
• Mal alımlarında süre uzatımı verilirse yüklenici yeni teslim programını en geç beş iş günü içinde idareye bildirir (Mal Tip Sözleşme 25.2.2).
• Çerçeve anlaşmaya dayalı münferit sözleşmelerde mücbir sebep veya idareden kaynaklanan süre uzatımı ya da gecikme cezası uygulanan hallerde ifa, çerçeve anlaşma süresi aşılarak tamamlanabilir; bkz. çerçeve anlaşma ve ortak alım.

EKAP ve kayıtlar

EKAP Yönetmeliği, süre uzatımı ve mücbir sebep başvuru ve onaylarının, cezalara ilişkin belge ve tutanakların EKAP üzerinden yürütülmesini öngörür (md. 14). Bu madde, Kurumun teknik altyapı tamamlanınca internet sayfasında duyuracağı tarihe kadar uygulanmaz (geçici md. 2). Duyuru yapılana kadar başvurularınızı sözleşme ve Genel Şartnamede öngörülen yazılı yolla yapın ve teslim kanıtını saklayın. EKAP genel işleyişi için EKAP'ta e-ihale ve e-teklif rehberine bakın. Süreleri saymak için ihale süre hesaplama aracı yardımcı olabilir.

Gecikmenin sonu: fesih

İhtardaki süre bittiği halde gecikme devam ederse kesin teminat gelir kaydedilir ve sözleşme feshedilir (4735 md. 20/a). Sözleşme, ihtar süresinin bitimi itibarıyla feshedilmiş sayılır; idare izleyen yedi gün içinde fesih kararı alır ve beş gün içinde yükleniciye bildirir (md. 22). Gelir kaydedilen teminat endeksle güncellenir ve fark yükleniciden tahsil edilir; yüklenici hakkında md. 26'ya göre yasaklama işlemi yapılır (md. 22). Fesih sonuçlarının tamamı için sözleşme devri ve fesih, teminat kuralları için kesin teminat, yasaklama için yasaklama kararları rehberlerine bakın.

Teklif Atlası resmî bir kaynak değildir; oranlar ve süreler için imzaladığınız sözleşme, idari şartname ve ilgili Genel Şartname esastır.