İhalelere katılmaktan yasaklama kararları: süre ve kapsam

Kamu ihalelerinde en ağır idari yaptırım, belirli bir süre bütün kamu ihalelerinden uzak tutulmaktır. Bu yaptırımın iki dayanağı vardır: ihale sürecindeki fiiller ve sözleşmeyi imzalamama için 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu md. 58, sözleşmenin uygulanması sırasındaki fiiller için 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu md. 26. Ayrıca suç teşkil eden fiillerde ceza mahkemesi ek yasak verir (4734 md. 59; 4735 md. 27). Bu rehber, kararların hangi fiillerde, kim tarafından, hangi sürelerle verildiğini ve isteklilere etkisini anlatır. Teklif Atlası hiçbir kişi, firma ya da yasaklı listesi yayımlamaz; bu rehber yalnız hukuki çerçeveyi açıklar.

Yasaklamayı gerektiren fiiller

İhale sürecinde (4734 md. 17):

• Hile, vaat, tehdit, nüfuz kullanma, çıkar sağlama, anlaşma, irtikap, rüşvet veya başka yollarla ihaleye fesat karıştırmak ya da buna teşebbüs etmek.
• İsteklileri tereddüde düşürmek, katılımı engellemek, anlaşma teklif etmek veya rekabeti ya da ihale kararını etkileyecek davranışlarda bulunmak.
• Sahte belge veya sahte teminat düzenlemek, kullanmak ya da teşebbüs etmek.
• Alternatif teklif halleri dışında doğrudan veya dolaylı, asaleten ya da vekaleten birden fazla teklif vermek.
• Md. 11'e göre katılamayacağı halde ihaleye katılmak.

Sözleşmenin uygulanması sırasında (4735 md. 25): Sözleşme işlemlerine fesat karıştırmak, sahte belge düzenlemek veya kullanmak, hileli malzeme ya da fen ve sanat kurallarına aykırı imalat, taahhüdü yerine getirirken idareye zarar vermek, bilgi ve deneyimi idare zararına kullanmak, mücbir sebep dışında taahhüdü yerine getirmemek ve sözleşmeyi md. 16'ya aykırı devretmek veya devralmak.

Bunlara ek olarak ihale üzerinde kaldığı halde mücbir sebep olmadan usulüne göre sözleşme imzalamamak da yasaklama sebebidir (4734 md. 58). İhaleye katılamayacak olanların tam listesi ve md. 10'daki ihale dışı bırakılma halleri ihaleye katılamayacaklar rehberinde yer alır.

Süreler

Durum	Süre	Kararı veren	Dayanak
Md. 17'deki yasak fiiller	1 yıldan az olmamak üzere 2 yıla kadar	İdari makam	4734 md. 58
Sözleşme imzalamama	6 aydan az olmamak üzere 1 yıla kadar	İdari makam	4734 md. 58
4735 md. 25'teki fiiller	1 yıldan az olmamak üzere 2 yıla kadar	İdari makam	4735 md. 26
Suç teşkil eden fiiller	İdari yasağın bitişinden itibaren 1 yıldan az olmamak üzere 3 yıla kadar ek yasak	Mahkeme	4734 md. 59; 4735 md. 27
Mükerrer ceza	Sürekli yasak	Mahkeme	4734 md. 59; 4735 md. 27
Kamu davası açılması	Yargılama sonuna kadar ihaleye katılamama	Kanun gereği	4734 md. 59

Süre aralığı içinde ne kadar yasak verileceği fiil veya davranışın özelliğine göre belirlenir (md. 58). Sürekli yasaklamaya ilişkin mahkeme kararları, Kurumca bildirimi izleyen on beş gün içinde Resmî Gazete'de yayımlanır (md. 59).

Kim verir, ne zaman yürürlüğe girer?

Yetkili makam idarenin türüne göre değişir (4734 md. 58; 4735 md. 26):

1. İhaleyi yapan veya sözleşmeyi uygulayan bakanlık ya da ilgili veya bağlı bulunulan bakanlık.
2. Bir bakanlığın ilgili veya bağlı kuruluşu sayılmayan idarelerde bu idarelerin ihale yetkilileri.
3. İl özel idareleri ve bunlara bağlı birlik, müessese ve işletmelerde İçişleri Bakanlığı.
4. Belediyeler ve bunlara bağlı birlik, müessese ve işletmelerde Çevre ve Şehircilik Bakanlığı.

İhaleyi yapan idare, yasaklamayı gerektiren bir durumla karşılaşırsa bunu ilgili veya bağlı bulunulan bakanlığa bildirmekle yükümlüdür (md. 58). Karar, fiilin tespitini izleyen en geç kırk beş gün içinde verilir; en geç on beş gün içinde Resmî Gazete'de yayımlanmak üzere gönderilir ve yayım tarihinde yürürlüğe girer. Kamu İhale Kurumu kararları izler ve yasaklılara ilişkin sicil tutar (md. 58).

Kamu İhale Genel Tebliği kırk beş günlük sürenin başlangıcını, idarenin yasaklama talebini bildiren yazısının bakanlığa ulaştığı tarih olarak açıklar ve bu sürenin bir yetki süresi olduğunu, süre geçtikten sonra yasaklama kararı verilemeyeceğini belirtir (28.1.4.2, 28.1.5.1.2).

Karar yürürlüğe girene kadar da bir ara dönem kuralı vardır: Fiili tespit edilenler o ihaleye iştirak ettirilmez ve yasaklama kararı yürürlüğe girene kadar aynı idarenin sonraki ihalelerine de alınmaz (4734 md. 58; 4735 md. 26).

Ortaklara ve ortak girişime etkisi

• Şahıs şirketi yasaklanırsa: Ortakların tamamı hakkında da yasaklama kararı verilir.
• Sermaye şirketi yasaklanırsa: Sermayesinin yarısından fazlasına sahip gerçek veya tüzel kişi ortaklar da yasaklanır.
• Yasaklanan kişi başka şirkette ortaksa: Ortağı olduğu şahıs şirketi ile sermayesinin yarısından fazlasına sahip olduğu sermaye şirketi hakkında da yasaklama kararı verilir (4734 md. 58; 4735 md. 26).
• Ortak girişim: Yasak fiil ihale sürecinde işlenmişse fiili işleyen ve iştirak eden ortaklar hakkında md. 58 uygulanır; sözleşme sırasında işlenmişse bu ortaklar yasaklanır ve sözleşme feshedilir (Tebliğ 28.1.7). Ortaklık türleri için sözlükteki iş ortaklığı maddesine bakın.
• Yetkili satıcı: Tebliğe göre Kanunda, yasaklı olmayan bir isteklinin, yasaklı bir üretici veya yetkili satıcının ürününü teklif etmesini yasaklayan bir hüküm bulunmamaktadır (28.1.6).

İhaleye ve sözleşmeye etkisi

Yasaklananlar, idarelerce veya mahkeme kararıyla yasaklandıkları süre içinde doğrudan, dolaylı veya alt yüklenici olarak hiçbir şekilde ihalelere katılamaz (4734 md. 11/a). Yasaklı olduğu halde ihaleye katılan istekli için Tebliğ dört durumu ayırır (28.1.8.1):

1. İhale aşamasında anlaşılırsa ihale dışı bırakılır ve geçici teminatı gelir kaydedilir.
2. İhale kararı onaylanmadan anlaşılırsa teklifi değerlendirme dışı bırakılır, geçici teminatı gelir kaydedilir.
3. Karar onaylandıktan sonra, sözleşmeden önce anlaşılırsa ihale kararı iptal edilir ve duruma göre teminat gelir kaydedilir.
4. Sözleşmeden sonra anlaşılırsa sözleşme 4735 md. 21'e göre feshedilir ve kesin teminat gelir kaydedilir.

İhale tarihinde yasaklı olmayan ve teklif verdikten sonra hakkında karar yayımlanan isteklinin teklifi ise değerlendirme dışı bırakılır, geçici teminatı iade edilir (Tebliğ 28.1.8.2). Sözleşme imzalamama nedeniyle yasaklamada da bir istisna vardır: md. 10 kapsamında taahhüt edilen durumu tevsik etmek üzere sunulan belgeler taahhüde aykırı çıkarsa geçici teminat gelir kaydedilir ama md. 58 uygulanmaz (Mal Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği md. 66/3). İmza aşamasının ayrıntıları sözleşme imzalama süreci, sözleşme sırasındaki fesih halleri sözleşme devri ve fesih rehberlerindedir.

Yasaklılık nasıl teyit edilir?

Kontrol üç noktada yapılır:

• Teklif açılışı: EKAP'ta tekliflerin açıldığı aşamada isteklilerin ihale tarihi itibarıyla yasaklı olup olmadığı EKAP sorgularıyla kontrol edilir (EKAP Yönetmeliği md. 11/1).
• İhale kararı: İdare, karar onaylanmadan önce ihale üzerinde kalan ile ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif sahibinin yasaklı olup olmadığını teyit ettirir; ikisi de yasaklıysa ihale iptal edilir (4734 md. 40).
• Sözleşme: Sözleşmenin imzalanacağı tarihte teyit yeniden yapılır (4734 md. 42). Tebliğe göre tüzel kişilerin %50'den fazla hissesine sahip ortakları ile teklifi imzalayan yetkililer de İhale Kontrol Sisteminden kontrol edilir (28.3).

Firmalar için resmî kaynak, Kamu İhale Kurumunun internet sayfasındaki EKAP bağlantıları arasında yer alan yasak sorgulama ekranı ile kararların yayımlandığı Resmî Gazete'dir. Ortaklık kurmadan veya alt yüklenici seçmeden önce bu resmî sorguyu kullanın. İhale işlemlerine yönelik şikâyet yolları için itirazen şikâyet rehberine bakın.

Teklif Atlası resmî bir kaynak değildir ve yasaklı kişi veya firma bilgisi sunmaz. İhale dokümanı EKAP hesabına giriş yapılarak indirilir, teklif EKAP'ta e-imzayla verilir.