Ekonomik ve mali yeterlik: bilanço oranları ve iş hacmi

İhale ilanlarının 4.2 maddesi "ekonomik ve mali yeterliğe ilişkin belgeler ve bunların taşıması gereken kriterler" başlığını taşır. Pek çok ilanda burada yalnızca "belirtilmemiştir" yazar; bazılarında ise bilanço ve iş hacmi kriterleri yer alır. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu md. 10/a üç tür belge sayar: bankalardan temin edilecek mali durum belgeleri, bilanço veya eşdeğer belgeler ve iş hacmini gösteren ciro belgeleri. Bunlardan birincisinin yönetmelikteki karşılığı artık yoktur: Mal, Hizmet ve Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliklerinin "Bankalardan temin edilecek belgeler" maddeleri 29/12/2022 tarihli Resmî Gazete'deki değişiklikle mülga edilmiştir (Mal UY md. 32; Hizmet UY md. 34; Yapım UY md. 34). Uygulamada ekonomik ve mali yeterlik bilanço ve iş hacmi üzerinden ölçülür.

Hangi ihalede istenir?

İş türü	İstenemez	Zorunlu	Dayanak
Mal alımı	Yaklaşık maliyeti eşik değerin altındaki ihalelerde (belli istekliler arasında ihale hariç)	Yönetmelik ayrı zorunluluk öngörmez; ilan ve şartnameye bakılır	Mal UY md. 27/1-c
Hizmet alımı	Yaklaşık maliyeti 13/b-2 hizmet üst limitinin (2026: 4.087.898 TL) altındaki ihalelerde; taşıma yoluyla eğitime erişim kapsamındaki taşıma ve sigortacılık ihalelerinde	Yaklaşık maliyeti eşik değere eşit veya üzerindeki ihalelerde bilanço ve iş hacmi	Hizmet UY md. 29/1-c, 29/5
Yapım işi	Yaklaşık maliyeti eşik değerin onda birine kadar	Eşik değerin yarısı ve üzerinde; belli sayıda adayın davet edildiği belli istekliler arasında ihalede	Yapım UY md. 30/1-b

Eşik değerin onda biri ile yarısı arasındaki yapım ihalelerinde bu belgeler istenebilir (Yapım UY md. 30/1-b-2). Muhasebe, mesleki eğitim, fotoğraf, film ve fikrî ve güzel sanatlar gibi hizmetlerde, eşik değeri aşsa bile ekonomik ve mali yeterlik belgeleri ancak idare gerekli görürse istenir (Hizmet UY md. 29/3).

2026 eşik değerleri mal ve hizmette genel bütçe idareleri için 18.734.124 TL, diğer idareler için 31.223.628 TL; yapımda tüm idareler için 686.924.429 TL'dir (4734 md. 8; Kamu İhale Tebliği 2026/1). Buna göre yapım işinde eşiğin onda biri yaklaşık 68,7 milyon TL, yarısı yaklaşık 343,5 milyon TL'dir. Hangi idarenin hangi eşiğe tabi olduğunu eşik değerler rehberinde anlattık.

Bilanço kriterleri

Bilanço istenen ihalelerde ihalenin yapıldığı yıldan önceki yılın yıl sonu bilançosu veya gerekli bölümleri ya da eşdeğer belgeleri istenir. Sunulan belgelerde şu üç oranın birlikte sağlanması zorunludur (Mal UY md. 33; Hizmet UY md. 35; Yapım UY md. 35):

1. Cari oran (dönen varlıklar / kısa vadeli borçlar) en az 0,75.
2. Öz kaynak oranı (öz kaynaklar / toplam aktif) en az 0,15.
3. Kısa vadeli banka borçları / öz kaynaklar 0,50'den küçük.

Hesapta yıllara yaygın inşaat maliyetleri dönen varlıklardan ve toplam aktiften, yıllara yaygın inşaat hakediş gelirleri kısa vadeli borçlardan düşülür (aynı hükümler).

• Kriteri sağlayamayan: Mal ve hizmet alımlarında son iki yılın, yapım işlerinde son üç yıla kadar olan yılların belgelerini sunabilir; bu durumda parasal tutarların ortalamasına bakılır (Mal UY md. 33/4; Yapım UY md. 35/4).
• Yılın ilk dört ayı: 9/4/2026 tarihli Resmî Gazete'de yapılan değişiklikle, ihale veya son başvuru tarihi yılın ilk dört ayındaysa içinde bulunulan yıldan iki önceki yılın bilançosu sunulur. Kriter sağlanamazsa mal ve hizmette iki ve üç önceki yılın, yapımda iki, üç ve dört önceki yılın belgeleri birlikte sunulup ortalama alınabilir (Mal UY md. 33/5; Hizmet UY md. 35/5; Yapım UY md. 35/5).
• Onay: Bilanço veya ilgili bölümlerin YMM, SMMM ya da vergi dairesince onaylı olması zorunludur. Bilançosunu yayımlatma zorunluluğu olmayanlar, kriterlerin sağlandığını gösteren ve YMM veya SMMM tarafından e-forma uygun düzenlenen belgeyi de sunabilir (Mal UY md. 33/2, 33/7).
• Ortak girişim: Ortakların her biri belgeleri ayrı ayrı sunar ve üç kriteri ayrı ayrı sağlar (Mal UY md. 33/9).

İş hacmi kriterleri

İş hacmi için idare iki belgeyi birlikte ister, istekli birini sunar: ihalenin yapıldığı yıldan önceki yıla ait toplam ciroyu gösteren gelir tablosu veya işle ilgili ciroyu (mal satışları, hizmet işleri ya da yapım işleri cirosu) gösteren belge (Mal UY md. 34; Hizmet UY md. 36; Yapım UY md. 36). Toplam ciro, brüt satışlardan iadeler, iskontolar ve diğer indirimler düşülerek bulunan net satışlardır (Mal UY md. 34/4).

Usul	Toplam ciro	İşle ilgili ciro
Açık ihale, 21/b ve 21/c pazarlık	Teklif edilen bedelin en az %25'i	Teklif edilen bedelin en az %15'i
Belli istekliler (ön yeterlik), 21/a, d, e pazarlık	Yaklaşık maliyetin %25-%35'i aralığında idarenin belirlediği tutar	Yaklaşık maliyetin %15-%25'i aralığında idarenin belirlediği tutar

İki kriterden birini sağlayan ve o kritere ilişkin belgeyi sunan istekli yeterli sayılır (aynı hükümler). Belli istekliler arasında ihale ile 21/a, d ve e ihalelerinde kriter parasal tutar olarak yazılır (Mal UY md. 26/5); bu usullerin işleyişi için belli istekliler arasında ihale rehberine bakın.

Örnek (gerçek ihale verisi değildir): Açık ihale usulüyle yapılan bir hizmet alımına 10.000.000 TL teklif verdiniz. Toplam cironuz en az 2.500.000 TL ise veya hizmet işleri cironuz en az 1.500.000 TL ise iş hacmi kriterini sağlarsınız.

Diğer kurallar:

• Geçmiş yıllar: Mal ve hizmette son iki yılın ortalaması (Mal UY md. 34/7), yapımda önceki yıldan başlayarak birbirini izleyen son altı yıla kadarki belgelerin ortalaması kullanılabilir (Yapım UY md. 36/4). İlk dört ay kuralı gelir tablosu için de geçerlidir (Mal UY md. 34/8; Yapım UY md. 36/5).
• Güncelleme: Yıllık toplam ciro ve işle ilgili ciro, Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksiyle ilk ilan tarihine güncellenir (Mal UY md. 35).
• Ortaklık: İş ortaklığında her ortak kriteri hissesi oranında, konsorsiyumda her ortak kendi kısmı için sağlar (Mal UY md. 34/11-12). Ortaklık türleri için sözlükteki iş ortaklığı maddesine bakın.
• Büyük yapım işleri: Yaklaşık maliyeti eşik değerin üç katına eşit veya üzerindeki yapım işlerinde idare yalnızca yapım işleri cirosu belgesini isteyebilir (Yapım UY md. 36/2). Bu ihalelerde yapım işleri cirosunun asgari tutarının yarısını sağlayan istekli, toplam cirosu açık ihalede teklifinin %40'ından az değilse kriteri sağlamış sayılır (Kamu İhale Genel Tebliği 36.1).

Kısmi teklif ve yaklaşık maliyet ilişkisi

Kısmi teklife açık ihalelerde istenecek belgeler işin tamamının yaklaşık maliyetine göre belirlenir, yeterlik ise teklif verilen her kısım için ayrı değerlendirilir (Mal UY md. 27/2). Açık ihalede idare, bütün kısımlar için aynı kritere ilişkin tek bir oran belirlemek zorundadır (Tebliğ 7.4). Kısımlı ihalelerin tamamı için kısmi teklif ve kısımlı ihaleler rehberine bakın. Belli istekliler arasındaki ihalelerde kriter yaklaşık maliyete bağlandığından, yaklaşık maliyetin nasıl belirlendiğini yaklaşık maliyet rehberinde okuyabilirsiniz.

Teklif öncesi kontrol listesi

• İlanın 4.2 maddesinde bilanço, iş hacmi veya her ikisi mi isteniyor?
• Son yıl bilançonuz üç oranı birlikte sağlıyor mu; sağlamıyorsa birden fazla yılın ortalaması işinize yarıyor mu?
• İhale yılın ilk dört ayındaysa hangi yılın belgesini vereceğinizi kontrol ettiniz mi?
• Belgeleriniz YMM, SMMM veya vergi dairesince onaylı mı?
• Toplam ciro ile işle ilgili cirodan hangisi teklif bedelinize göre kriteri karşılıyor?
• Ortak girişimde her ortak kendi payını sağlıyor mu?

Bu belgelerle birlikte istenen mesleki ve teknik belgeler için mesleki ve teknik yeterlik rehberine bakın. Teklif Atlası resmî bir kaynak değildir; bağlayıcı kriterler ilgili ihalenin ilanında ve idari şartnamesinde yer alır, ihale dokümanı EKAP hesabına giriş yapılarak indirilir ve teklif e-imzayla verilir.