Mesleki ve teknik yeterlik: ilanın 4.3 maddesi ve belgeler

İhale ilanlarının 4. maddesi "katılım ve yeterlik kriterleri"dir. Bu maddenin 4.3 alt başlığı, mesleki ve teknik yeterliğe ilişkin bilgi ve belgeleri ve bunların taşıması gereken kriterleri sayar. İdare bu bölümde neyi isteyebileceğini serbestçe seçemez: 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu md. 10/b istenebilecek belge türlerini sayar, uygulama yönetmelikleri ise iş türüne ve yaklaşık maliyete göre hangilerinin zorunlu, hangilerinin yasak olduğunu belirler. Bu rehber mal, hizmet ve yapım ihalelerinde bu kuralları yan yana koyar. Ekonomik ve mali yeterlik (ilanın 4.2 maddesi) için ekonomik ve mali yeterlik rehberine bakın.

Kanunun saydığı belge türleri

Md. 10/b'ye göre mesleki ve teknik yeterliğin belirlenmesi için şu bilgi ve belgeler istenebilir:

1. İlgili odaya kayıtlı olarak faaliyette bulunduğunu ve teklif vermeye yasal olarak yetkili olduğunu kanıtlayan belgeler.
2. İhale konusu veya benzer işlere ilişkin iş deneyimini gösteren belgeler.
3. Üretim veya imalat kapasitesine, araştırma-geliştirme faaliyetlerine ve kaliteye yönelik belgeler.
4. Organizasyon yapısı ile yeterli sayıda ve nitelikte personel çalıştırdığına veya çalıştıracağına ilişkin belgeler.
5. Hizmet ve yapım işlerinde yönetici kadrosu ile teknik personelin eğitim ve mesleki niteliklerini gösteren belgeler.
6. Tesis, makine, teçhizat ve diğer ekipmana ilişkin belgeler.
7. Kalite kontrolden sorumlu teknik personel veya teknik kuruluşlara ilişkin belgeler.
8. Akredite kalite kontrol kuruluşlarının verdiği standarda uygunluk sertifikaları.
9. Mal alımlarında numune, katalog veya fotoğraf.

Hangilerinin kullanılacağı ihale dokümanında ve ilanda belirtilir (md. 10). Yönetmelikler ayrıca yeterlik kriterlerinin rekabeti engelleyecek şekilde belirlenemeyeceğini ve aranacak kriterlerin ilanda ve idari şartnamede yazılmasının zorunlu olduğunu hükme bağlar (Mal Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği md. 26). İlanda yazmayan bir kriter sonradan aranamaz; ilanın nasıl okunacağını ihale ilanı nasıl okunur rehberinde anlattık.

İş türüne göre karşılaştırma

Belge	Mal alımı	Hizmet alımı	Yapım işi
Teklif vermeye yetki	Her ihalede zorunlu (Mal UY md. 27/1-a)	Her ihalede zorunlu (Hizmet UY md. 29/1-a)	Her ihalede zorunlu (Yapım UY md. 30/1-a)
İş deneyimi	13/b-2 mal üst limitine (2026: 4.087.898 TL) eşit ve altında istenemez, belli istekliler hariç (md. 27/1-b)	Yaklaşık maliyet 13/b-2 hizmet üst limiti (2026: 4.087.898 TL) ile eşik değer arasında ve eşik üzerinde zorunlu (md. 29/1-b, c)	Her ihalede zorunlu (md. 30/1-a)
Personel	Yeterlik kriteri olamaz; sözleşmede düzenlenebilir (md. 27/1-g)	Yeterlik kriteri olamaz; teknik şartnamede düzenlenir (md. 40)	Teknik personel sözleşme tasarısında belirtilir; yüklenici sonra sunar (md. 40)
Makine, ekipman	Yeterlik kriteri olamaz; özel imalatta fiyat dışı unsur olabilir (md. 40)	Yeterlik kriteri olamaz; fiyat dışı unsur ağırlığı en çok %1 (md. 41)	Yeterlik kriteri olamaz; fiyat dışı unsur ağırlığı en çok %1 (md. 41)
Kalite ve çevre yönetim sistem belgesi	Özel imalat süreci gerektiren alımlarda istenebilir (md. 27/1-d, md. 42)	İşin niteliğine göre düzenlenebilir (md. 42)	Eşik değerin yarısına kadar istenemez, yarısı ve üzerinde istenebilir (md. 30/1-c)
Taahhütname	İstenemez (md. 27/1-ı)	İstenemez (md. 29/5)	İstenemez (md. 30/1-f)

Yapım işlerinde eşik değer 2026 için 686.924.429 TL'dir (4734 md. 8/c; Kamu İhale Tebliği 2026/1). Dolayısıyla kalite ve çevre yönetim sistem belgesi, yaklaşık maliyeti bu tutarın yarısına (yaklaşık 343,5 milyon TL) kadar olan yapım ihalelerinde istenemez. Eşik değerlerin tamamı eşik değerler rehberinde.

İş deneyimi ve benzer iş

İlanın 4.3.1 maddesi genellikle iş deneyimini gösteren belgeye ve aranacak asgari tutar oranına ayrılır; 4.4 maddesinde de benzer iş tanımı yer alır. Kanuna göre yapım ve yapımla ilgili hizmet işlerinde son on beş yılda, mal ve hizmet alımlarında son beş yılda kabulü yapılan işlerin belgeleri değerlendirilir (md. 10/b-2). Belgeler belge sahibi dışındaki istekliler tarafından kullanılamaz, devredilemez, kiraya verilemez ve satılamaz (md. 10). Oranlar, belge türleri ve ortaklıkta kullanım için iş deneyim belgesi rehberine, benzer iş tanımı için sözlükteki benzer iş maddesine bakın.

Hizmet alımlarında ilk kez gerçekleştirilecek yeni bir hizmet türünde, yeterli sayıda deneyimli istekli bulunmadığı için rekabet oluşmayacaksa idare iş deneyimi aramayabilir (Hizmet UY md. 29/7).

Makine, personel ve fiyat dışı unsur

Yönetmelikler, makine parkını ve personel sayısını yeterlik kriteri olmaktan çıkarıp sözleşme aşamasına taşımıştır:

• Makine ve ekipman: Bilgileri sözleşme tasarısında yer alır, yeterlik kriteri yapılamaz. İşin niteliği gerektiriyorsa kendi malı olması gereken ekipman fiyat dışı unsur olarak belirlenebilir; hizmet ve yapımda bu unsurun toplam değerlendirme puanı içindeki ağırlığı yüzde biri geçemez (Hizmet UY md. 41; Yapım UY md. 41).
• Kendi malı ispatı: Ruhsat, demirbaş veya amortisman defterine kayıtlı olduğunu gösteren noter tespit tutanağı ya da YMM veya SMMM raporuyla yapılır. Finansal kiralama veya geçici ithalle edinilen ekipman, kira sözleşmesi ve ilk ilan tarihine kadarki kiraların ödendiği belgelenirse kendi malı sayılır (aynı hükümler).
• Personel: Hizmet alımlarında asgari deneyim süresi öngörülecekse bu süre bir yıldan az, beş yıldan fazla olamaz ve mezuniyet tarihine göre belgelenir. Belgeler sözleşmeden sonra, işe başlamadan önce verilir (Hizmet UY md. 40).
• Kapasite raporu: Hizmet alımlarında idare kapasite raporuyla ilgili düzenleme yapabilir; rapor ihale veya son başvuru tarihinde geçerli olmalıdır (Hizmet UY md. 41/5). Özel imalat süreci gerektiren mal alımlarında iş deneyimi istenmişse üretim kapasite raporu da istenir ve bu ikisinden birini sunmak yeterlidir (Mal UY md. 27/1-ç).
• Numune ve katalog: Mal alımlarında teknik şartnameye uygunluğu belirlemek için numune, katalog, teknik şartnameye cevaplar içeren doküman, fotoğraf veya demonstrasyon istenebilir (Mal UY md. 43).

Kalite belgeleri ve akreditasyon

Kalite yönetim sistem belgesi ile çevre yönetim sistem belgesi istendiğinde belgelerin TÜRKAK'ın veya Uluslararası Akreditasyon Forumu karşılıklı tanınma anlaşmasındaki ulusal kurumların akredite ettiği kuruluşlarca düzenlenmiş olması zorunludur. Yabancı akreditasyon için TÜRKAK'tan alınan teyit yazısı, ihale veya son başvuru tarihinde geçerli olmak koşuluyla bir yıl kullanılabilir; TÜRKAK markalı belgelerde teyit gerekmez. Belgelerin ihale veya son başvuru tarihinde geçerli olması yeterlidir; ancak ilk ilan tarihinden önce akreditasyonu geri çekilen kuruluşun belgesi kabul edilmez (Yapım UY md. 42; Hizmet UY md. 42).

İş ortaklığında kalite belgelerini ortaklardan birinin sunması yeterlidir. Konsorsiyumda ise her ortak kendi kısmı için istenen belgeyi sunar (aynı hükümler). Kısmi teklife açık ihalelerde yeterlik her kısım için ayrı değerlendirilir; bkz. kısmi teklif ve kısımlı ihaleler.

Teklif öncesi kontrol listesi

• İlanın 4.3 maddesinde istenen her belgeyi tek tek işaretlediniz mi?
• İş deneyim belgenizin tutarı, ilandaki asgari oranı güncellenmiş haliyle karşılıyor mu?
• Belgenin konusu 4.4'teki benzer iş tanımına giriyor mu?
• İstenen kalite belgesi ihale tarihinde geçerli mi, belgelendirme kuruluşu akredite mi?
• Kendi malı ekipman fiyat dışı unsur olarak puanlanıyorsa ispat için noter tespiti veya YMM ya da SMMM raporu hazır mı?
• İlanda yazmayan bir belge istendiğini düşünüyorsanız şikâyet sürelerini kaçırmadınız mı?

Teklif Atlası resmî bir kaynak değildir. İhale dokümanı EKAP hesabına giriş yapılarak indirilir, teklif EKAP'ta e-imzayla verilir; bağlayıcı yeterlik kriterleri ilgili ihalenin ilanı ve idari şartnamesindedir.