Mal Alımı, Hizmet Alımı, Yapım İşi: İhale Türleri

Kamu ihalesine girmeden önce sorulacak ilk soru, işin hangi türe girdiğidir. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu, kapsamındaki idarelerin "mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin ihaleleri"ni düzenler (md. 2) ve bu üç türü 4. maddede ayrı ayrı tanımlar. Tür; hangi uygulama yönetmeliğinin uygulanacağını, iş deneyiminin hangi dönemden aranacağını, eşik değeri ve sözleşme tipini belirler. Bu rehberde dört türü (danışmanlık dahil) tedarikçi gözüyle karşılaştırıyoruz.

Mal alımı: ihtiyaç maddesi, taşınır ve taşınmaz mal, hak

Kanunun 4. maddesine göre mal, "satın alınan her türlü ihtiyaç maddeleri ile taşınır ve taşınmaz mal ve hakları" kapsar. Mal alımı ihalesine teklif veren gerçek veya tüzel kişiye ya da ortak girişime Kanun tedarikçi der.

Tipik ilan başlıkları şöyledir: "kırtasiye malzemesi alımı", "tıbbi sarf malzemesi alımı", "akaryakıt alımı", "hizmet aracı alımı", "laboratuvar cihazı alımı". Mal alımlarında birkaç pratik kural öne çıkar:

• Birden fazla mal kaleminden oluşan ihalelerde teklif mektubu birim fiyat teklif mektubu esas alınarak hazırlanır (Mal Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği md. 52; Kamu İhale Genel Tebliği md. 62.1).
• İş deneyimi istenirse, ilk ilan veya davet tarihinden geriye doğru son beş yıl içinde kesin kabulü tamamlanan mal alımlarına ait belgeler aranır (Mal UY md. 37/1).
• Akaryakıt, elektrik, doğal gaz, ilaç gibi alımlarda fiyat farkı ve ürün tanımı için Genel Tebliğ'de ayrıca açıklamalar vardır (Genel Tebliğ md. 61).

Hizmet alımı: bir edimin yerine getirilmesi

Hizmet tanımı uzundur: bakım ve onarım, taşıma, haberleşme, sigorta, araştırma ve geliştirme, muhasebe, piyasa araştırması ve anket, danışmanlık, tanıtım, basım ve yayım, temizlik, yemek hazırlama ve dağıtım, toplantı, organizasyon, sergileme, koruma ve güvenlik, meslekî eğitim, fotoğraf, film, fikrî ve güzel sanat, bilgisayar sistemlerine yönelik hizmetler ile yazılım hizmetleri, taşınır ve taşınmaz mal ve hakların kiralanması ve benzeri hizmetler (md. 4). Teklif veren tarafa hizmet sunucusu denir.

İlanlarda "personel taşıma hizmeti alımı", "malzemeli yemek hizmeti alımı", "özel güvenlik hizmeti alımı", "araç kiralama hizmeti alımı" gibi başlıklarla karşılaşırsınız. Kiralamanın hizmet sayılması önemli bir ayrıntıdır: idare aracı satın alırsa mal alımı, kiralarsa hizmet alımı yapmış olur. Hizmet alımlarında iş deneyimi, kural olarak son beş yıl içinde kabul işlemleri tamamlanan işlerden aranır (4734 md. 10/b-2-d).

Yapım işi: inşaat ve ilgili tüm işler

Yapım, bina, karayolu, demiryolu, otoyol, havalimanı, liman, köprü, tünel, metro, spor tesisi, alt yapı, boru iletim hattı, enerji nakil hattı, baraj, sulama tesisi gibi her türlü inşaat işini ve bunlarla ilgili tesisat, imalat, ihzarat, nakliye, tamamlama, büyük onarım, restorasyon, çevre düzenlemesi, sondaj, yıkma, güçlendirme ve montaj işlerini kapsar (md. 4). Teklif veren yapım müteahhididir.

Yapım işlerinde iki ayırt edici kural vardır. Birincisi, arsa temin edilmeden, mülkiyet ve kamulaştırma ile gerekli imar işlemleri tamamlanmadan ve uygulama projeleri yapılmadan ihaleye çıkılamaz; uygulama projesi bulunan işlerde anahtar teslimi götürü bedel teklif alınması zorunludur (md. 62/c). Ayrıntı için birim fiyat ve götürü bedel rehberine bakabilirsiniz. İkincisi, iş deneyimi son on beş yıl içinde geçici kabulü yapılan işlerden aranır (md. 10/b-2-a).

Danışmanlık hizmeti: ayrı bir alt tür

Danışmanlık, hizmet tanımının içinde sayılsa da Kanunun beşinci bölümünde ayrıca düzenlenir. Mimarlık ve mühendislik, etüt ve proje, harita ve kadastro, imar planı, ÇED raporu, yazılım geliştirme, tasarım, teknik şartname hazırlanması, denetim ve kontrolörlük gibi teknik, mali, hukuki veya benzeri alanlardaki hizmetler danışmanlık hizmet sunucularından alınır (md. 48). Danışman, danışmanlığını yaptığı işin yüklenicileri ile organik bağı bulunmayan ve idareden danışmanlık karşılığı dışında kazanç sağlamayan hizmet sunucusudur (md. 4).

Danışmanlık hizmetleri kural olarak yalnız belli istekliler arasında ihale usulü ile ihale edilir. Ancak yaklaşık maliyeti, 13. maddenin (b) bendinin (2) numaralı alt bendinde hizmet alımları için öngörülen üst limitin dört katının altında kalan danışmanlık hizmetleri hizmet alımı ihalesiyle yapılabilir (md. 48; Genel Tebliğ md. 84.1). 2026/1 sayılı Tebliğ'e göre bu üst limit 4.087.898 TL olduğundan, dört katı 16.351.592 TL eder (bizim hesabımız). Bu durumda bile iş deneyim belgeleri Danışmanlık Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliğine göre değerlendirilir (Genel Tebliğ md. 84.2).

Hangi tür, hangi yönetmelik?

Tür	Tanım	Teklif verenin adı	Uygulama yönetmeliği	İş deneyimi dönemi	2026 eşik değeri
Mal alımı	md. 4 "Mal"	Tedarikçi	Mal Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği	Son 5 yıl (Mal UY md. 37)	18.734.124 TL (8/a) veya 31.223.628 TL (8/b)
Hizmet alımı	md. 4 "Hizmet"	Hizmet sunucusu	Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği	Son 5 yıl (md. 10/b-2-d)	18.734.124 TL (8/a) veya 31.223.628 TL (8/b)
Yapım işi	md. 4 "Yapım"	Yapım müteahhidi	Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği	Son 15 yıl (md. 10/b-2-a)	686.924.429 TL (8/c)
Danışmanlık	md. 48	Danışman	Danışmanlık Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği	Yönetmeliğe göre	Usul md. 48'e göre belirlenir

Eşik değerlerde (a) bendi genel bütçeye dahil daireler ve katma bütçeli idarelerin, (b) bendi Kanun kapsamındaki diğer idarelerin mal ve hizmet alımlarına uygulanır; tutarlar 1 Şubat 2026'dan itibaren geçerlidir (Kamu İhale Tebliği 2026/1). Eşiğin ilan süresine ve yerli istekli avantajına etkisi için eşik değerler rehberine bakın. Ayrıca çerçeve anlaşma ihaleleri için ayrı bir Çerçeve Anlaşma İhaleleri Uygulama Yönetmeliği vardır. Tüm yönetmeliklerde, Kamu Alımlarının Elektronik Ortamda Yapılmasına İlişkin Uygulama Yönetmeliği hükümleri saklıdır (ör. Mal UY md. 1/2).

Türler birbirine karıştırılabilir mi?

Kanunun 5. maddesi iki sınır koyar:

1. Aralarında kabul edilebilir doğal bir bağlantı olmadığı sürece mal alımı, hizmet alımı ve yapım işleri bir arada ihale edilemez.
2. Eşik değerlerin altında kalmak amacıyla mal veya hizmet alımları ile yapım işleri kısımlara bölünemez.

Pratikte bir ilanda "cihaz alımı ve kurulumu" görürseniz bu genellikle kurulumun malın teslimine doğal olarak bağlı olduğu bir mal alımıdır. "Bakım-onarım" ise yapım tanımındaki "büyük onarım" ile hizmet tanımındaki "bakım ve onarım" arasında kalabilir; hangisi olduğunu ilanın başlığı ve idari şartnamede belirtilen uygulama yönetmeliği gösterir.

Tedarikçi için pratik kontrol listesi

• İlanın başlığındaki "alımı" veya "yapım işi" ifadesine ve ihale kayıt numarasına (İKN) bakın; tür, ilanın ilk satırlarında yazar. Okuma adımları için ihale ilanı nasıl okunur.
• İş deneyim belgenizin türü ile ihalenin türünü eşleştirin: yapım işi belgesi mal alımında, mal alımı belgesi yapımda işinize yaramaz. "Benzer iş" tanımını idari şartnameden okuyun; bkz. benzer iş ve iş deneyim belgesi.
• Teklif türünü kontrol edin: yapımda uygulama projesi varsa anahtar teslimi götürü bedel, mal alımında birden çok kalem varsa birim fiyat teklif cetveli doldurursunuz.
• Kendi sektörünüzdeki ihaleleri kategori sayfasından takip edebilirsiniz.

Teklif Atlası resmî bir kaynak değildir; bağlayıcı olan, EKAP'taki ihale dokümanı ve ilgili mevzuattır. Doküman EKAP hesabına giriş yapılarak indirilir ve teklif e-imzayla verilir.